La Régalante

La Régalante is een Franse fietsroute van ongeveer 275 kilometer lang die loopt van de Mont-Saint-Michel naar Nantes. De route is opgedeeld in 9 etappes en bestaat grotendeels uit voies vertes en rustige plattelandswegen. De gehele route is bewegwijzerd met het officiële La Régalante-logo en aangeduid als V409. Meer details vind je op de France Vélo Tourisme pagina.

Bezienswaardigheden langs La Régalante

Langs de route vind je volop bezienswaardigheden, van kastelen, middeleeuwse vestingsteden tot oude mijngebouwen.

Mont-Saint-Michel

Het beroemde getijdeneiland Mont-Saint-Michel met zijn middeleeuwse abdij is het startpunt van de fietsroute. Overnacht je dichtbij de Mont, dan bezoek je deze het best ’s avonds in alle rust, wanneer alle toeristen weg zijn.

Fougères

De historische vestingstad Fougères in het Franse departement Ille-et-Vilaine in de regio Bretagne. De stad staat vooral bekend om het imposante middeleeuwse Château de Fougères. Dit is een van de grootste middeleeuwse kastelen van Europa, gebouwd in de 12e tot 15e eeuw.

Vitré

De middeleeuwse koopmansstad Vitré ligt op een heuvel aan de rivier de Vilaine. Het oude centrum vol smalle geplaveide straatjes en honderden goed bewaarde vakwerkhuizen is een lust voor het oog. Maar een van de belangrijkste bezienswaardigheden is toch het Château de Vitré.

Châteaubriant

Châteaubriant in het Franse departement Loire-Atlantique (regio Pays de la Loire) is vooral bekend om het Château de Châteaubriant. Het indrukwekkende kasteelcomplex dat een middeleeuwse vesting uit de 11e eeuw combineert met een 16e-eeuws renaissancepaleis. De kasteeltuinen zijn vrij toegankelijk.

Kanaal van Nantes naar Brest

Op het laatste deel van de fietsroute volg je de rustige jaagpaden langs het Kanaal van Nantes naar Brest, een historisch waterweg in de regio Bretagne. Het werd aangelegd in opdracht van Napoleon Bonaparte tussen 1811 en 1836 om militaire havens veilig met elkaar te verbinden.

Nantes

De eindbestemming van de fietsroute is Nantes, de hoofdstad van de regio Pays de la Loire en van het departement Loire-Atlantique. De stad bloeide op als belangrijk handelscentrum en later als havenstad. De fietsroute eindigt op het Île de Nantes, een eiland omringd door twee takken van de rivier de Loire. De L’Éléphant de Nantes is geïnspireerd door de werelden van Jules Verne, Leonardo da Vinci en de industriële revolutie. Tijd over? Dan bezoek je de Jardin des Plantes en het Château des Ducs de Bretagne.

Verder fietsen?

Je kunt deze fietsroute eenvoudig combineren tot een ronde of een langere route, bijvoorbeeld met La Vélomaritime / Eurovelo 4, La Vélodyssée / Eurovelo 1, La Loire à Vélo en de Traversée Moderne Bretagne.

Het bericht De mooiste bezienswaardigheden langs La Régalante: fietsen van Mont-Saint-Michel tot Nantes verscheen eerst op Cultuur op reis.

Zon en palmbomen, dat is het eerste wat ik zie bij aankomst in Valencia. Het is pas februari, maar de zomer lijkt zich hier al aan te kondigen. Ik ben trouwens ook niet per se voor het weer gekomen, maar voor de musea, de paella en de Ciutat de les Arts i les Cièntes, de Stad van de Kunst en Wetenschappen die ik nu voor me zie liggen. Terwijl ik uitkijk over de witte gebouwen van architect Santiago Calatrava, valt mijn oog op iets anders. Het Turia-park, dat als een groene golf door de stad slingert. Ik besluit Valencia vandaag op de fiets te verkennen met het park als uitgangspunt.

Tips voor Valencia

• Slapen: Hotel Primus Valencia ligt direct aan het Turia-park. Blanq Carmen Hotel is een boutiquehotel in het oude centrum. Voor meer luxe: Vincci Mercat.
• Eten: Begin Huerto (Pg. de l’Albereda, 47), Pintxo i Trago (Pl. Redona, 9) en tapasrestaurant Nederland 1814 (Plaça de Rodrigo Botet 4).
• Reisorganisatie: Explorista Travel.
• Fietstour: via Happy Tourist Center Valencia of BajaBikes.
• Kookworkshop: My First Paella.
• Tip: met de Valencia Tourist Card reis je gratis met het OV door Valencia en heb je toegang tot veel musea en activiteiten.

Fietstour Valencia

Mijn ontdekkingstocht begint in El Carmen, de oudste wijk van Valencia, verscholen tussen de Moorse en christelijke stadsmuren. De wijk dankt haar naam aan het klooster Carmen Calzado. Overdag struin je hier langs kleine boetiekjes en rustige pleinen, ’s avonds verandert de wijk in een decor van terrassen en restaurants. Nu, vroeg op de dag, is het er nog stil.

Gids Kirsten van Happy Tourist Center neemt me vandaag mee op de fiets en vertelt hoe het leven in Valencia zich vooral op de pleinen afspeelt. Op Plaza de la Virgen zitten mensen in de zon op een terrasje naast de kathedraal. Iets verderop ligt Plaza del Carmen, met sinaasappelbomen, een fontein en de Iglesia del Carmen. Hier speelt het leven zich buiten af, precies zoals je dat in Spanje verwacht. Niet ver daarvandaan ligt El Mercado Central, de bekende versmarkt van de stad.

Modernisme en oude tradities

Zigzaggend door de stad duikt tussen de straten plotseling het Estación del Norte op. De naam verwijst niet naar de ligging van het station, legt Kirsten uit, maar naar de voormalige spoorwegmaatschappij Compañía de los Caminos de Hierro del Norte, die het gebouw in 1917 opende om Valencia met het noorden van Spanje te verbinden.

Het station geldt als een van de mooiste voorbeelden van Valenciaans modernisme. Op de gevel prijken overal sinaasappels, hét symbool van de stad. “Valencia wordt ook wel de sinaasappelstad van Spanje genoemd,” vertelt Kirsten. “De sinaasappels die nu nog aan de bomen in de binnenstad hangen worden binnenkort geoogst.” Binnen in het station bewonder ik de oude wachtruimtes, de cassetteplafonds en de kleurrijke tegelmozaïeken. Het voormalige stationscafé is zonder meer de meest indrukwekkende ruimte: de mozaïeken hier verbeelden Valenciaanse tradities.

Voor ik verder fiets werp ik een blik op een tegenwoordig minder gewaardeerde Valenciaanse traditie, de stierenarena. Het gebouw is een neoclassicistisch ontwerp van de architect Sebastián Monleón Estellés. De stenen bogen en zuilengalerij ogen indrukwekkend, maar het gebouw blijft confronterend. Het aantal stierengevechten is afgenomen, maar de traditie leeft nog voort tijdens feesten als Las Fallas, waarbij nog altijd stieren door matadors worden gedood.

Tussenstop bij Mercado Colón

Een korte fietstocht later stap ik uit het ritme van de stad bij Mercado Colón, een van de vele markthallen van Valencia. Op deze plek was stond ooit een gasfabriek, tot Francisco Mora Berenguer in 1914 het huidige gebouw ontwierp. “Hij studeerde architectuur in Barcelona en kwam daar in aanraking met het Catalaanse modernisme en met het werk van Gaudí,” vertelt Kirsten. “Misschien herken je wat elementen.” De typisch Valenciaanse sinaasappels en mozaïeken die de stad kenmerken, keren ook hier terug.

De Markt van Colón is een voorbeeld van modernistische architectuur, met hoge plafonds en veel daglicht. Marktkramen met verse producten vind je er nauwelijks, delicatessenwinkels met lokale ambachtelijke producten, restaurants en cafés des te meer. Hier kom je niet voor je boodschappen, maar voor een Agua de Valencia en een bord paella.

Paella, horchata en een standbeeld

Met een tas vol marktaankopen loodst Kirsten de groep naar Plaza de Alfonso el Magnánimo, beter bekend als El Parterre. In dit kleine park staat een bronzen ruiterstandbeeld van koning Jaime I die in 1238 tijdens de reconquista Valencia op de Moren heroverde.

Hier deelt Kirsten ook de inhoud van haar tas. “In Valencia kan je niet weggaan zonder twee dingen te proeven,” zo vertelt ze. “Paella en horchata.” Ze haalt horchata tevoorschijn, een drankje van aardamandelen, water en suiker. Naar verluidt is het ontdekt door Jaime I zelf, toen hij Valencia bevrijdde van de Moren. Ik proef mijn eerste glas horchata met een fartón erbij, een zoet met suiker geglazuurd broodje dat je in het drankje doopt. Ondertussen legt Kirsten uit waarom een vleermuis in het stadswapen van Valencia prijkt: volgens de overlevering waarschuwde het dier ’s nachts de soldaten van Jaime I voor een naderende aanval.

De kathedraal en de Heilige Graal

Terwijl het Turia-park dichterbij komt, doemt ook de Kathedraal van Valencia op met haar iconische klokkentoren de Miguelete. De kathedraal verrees tussen de 13e en 15e eeuw op de resten van een Romeinse tempel, die later ook dienstdeed als moskee van het Arabische Balansiya.

Bijzonder is dat in de kathedraal de Heilige Graal wordt bewaard, die volgens de overlevering via Rome en Huesca in de 15e eeuw uiteindelijk zijn weg naar Valencia vond. Elke donderdag komt het Tribunal de las Aguas, een eeuwenoude instelling uitgeroepen tot Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid, samen bij de Apostelenpoort. Wie de 207 treden van de Miguelete beklimt, wordt beloond met uitzicht over de stad en het Turia-park, dat zich als een groene ader door Valencia slingert.

Musea in het oude centrum

In het oude centrum, waar ik nu fiets, liggen ook de verschillende musea die ik de dagen erna bezoek. In het Centro de Arte Hortensia Herrero (CAHH) hangt de privécollectie van kunstverzamelaar Hortensia Herrero. Hier bewonder ik hedendaags werk van onder andere Joan Miró, Anish Kapoor, Anselm Kiefer en Roy Lichtenstein, dat is ondergebracht in het 17e-eeuwse Valeriola-paleis.

In het Almoina Museum loop ik letterlijk door de geschiedenis heen. Via glazen loopbruggen kijk ik uit over opgravingen. Resten van het Romeinse Valencia, zoals het heiligdom van Asklepios en een horreum (Romeins pakhuis), maar ook een doopkapel en de apsis van de Visigotische kathedraal en een patio uit de islamitische periode. Hier komen lagen van tijd letterlijk samen. Het Museo Nacional de Cerámica blijkt helaas gesloten, dat bewaar ik voor een volgend bezoek aan Valencia.

Eindelijk het Turia-park

Dan fiets ik het park zelf in, waar ik de hele dag al glimpen van opving. Negen kilometer lang volgt het park de voormalige rivierbedding van de Turia, die na de verwoestende overstroming van 1957 werd omgeleid. Waar ooit een snelweg gepland stond, kozen de inwoners voor iets anders: een groen park dat zich uitstrekt van het oude centrum tot aan de haven.

Het Turia-park doorkruist Valencia hiermee volledig, van het Parque de Cabecera tot de Stad van Kunst en Wetenschappen, en het geldt als het kloppend hart van de stad. Inwoners en toeristen gebruiken het om te ontsnappen aan de drukte, ze gaan hardlopen in het Turia park, wandelen of fietsen over de paden, en vieren er kinderfeesten. Ik fiets tussen palmbomen en sinaasappelbomen langs sportvelden, speelplaatsen en tuinen vol geurige planten. Het park verbindt wijken, musea, mensen. Het is een plek om te bewegen, te ontspannen en de stad écht te ervaren.

Calatrava’s futuristische stad

Onderweg werp ik nog een blik op de één na grootste pinacotheek van Spanje. Het Museum voor Schone Kunsten, met een zaal gewijd aan Joaquín Sorolla en meesterwerken van onder meer Velázquez, El Greco, Murillo, Van Dyck en Jheronimus Bosch. Dan knijp ik in de remmen bij het Ciutat de les Arts i les Ciències.

De witte, futuristische gebouwen van architect Santiago Calatrava markeren het oostelijke uiteinde van de Turia-tuin. De Hemisfèric en het Wetenschapsmuseum (een aanrader om te bezoeken!) weerspiegelen in het omringende water. Een dag later bezoek ik het museum en ontdek ik hoe boeiend de interactieve tentoonstellingen over wetenschap en technologie zijn, waaronder nu eentje over de uitvindingen van Leonardo da Vinci.

Proeven van Valencia

Aan het eind van de dag staat er nog iets typisch Valenciaans op het programma: een workshop paella maken bij My First Paella. Waar Valencianen het gerecht traditioneel ’s middags eten, sta ik ’s avonds zelf te roeren in de pan. Ik maak een vegetarische paella en voeg stap voor stap wortel, ui, courgette, artisjok en boterbonen toe. Samen met de verschillende soorten paprikapoeder en saffraan die het gerecht zijn kleur en smaak geven.

Een dag later sluit ik de reis af met een food tour: tapas, pintxos en een glas Agua de Valencia volgen elkaar op. In een zijstraatje stuit ik zelfs op La finca más estrecha de Europa, het smalste huis van Europa, nog geen 107 centimeter breed. Gebouwd uit noodzaak, inmiddels een bezienswaardigheid op zich.

Valencia als stedentrip

En hiermee heb ik Valencia volledig doorkruist. Ik heb zeker niet alles gezien, misschien is de lijst van plekken en vooral musea die ik nog wil ontdekken, alleen maar langer geworden. Maar een ding is me wel duidelijk: wat Valencia bijzonder maakt, is de balans. Tussen oude gebouwen en nieuwe architectuur, tussen de drukte van de stad en de rust van de zee. En middenin loopt altijd dat groene lint, het Turia-park, als een verbindende lijn door de stad. Wie Valencia écht wil leren kennen, hoeft eigenlijk maar één ding te doen: op de fiets stappen en het groen volgen.

Het bericht Flirten met Valencia: fietstocht door de stad met het Turia-park als groene gids verscheen eerst op Cultuur op reis.

De storm van 1674

Op 1 augustus 1674 raasde er een enorme storm over Utrecht: ’t Schrickelik Tempeest werd het destijds genoemd. Ingestorte kerken en gevels van huizen, omgewaaide molens: Utrecht werd zwaar getroffen. Een valwind verwoestte het schip van de Domkerk en de toren en de kerk werden van elkaar gescheiden. Ieder jaar wordt op 1 augustus stilgestaan bij de grote storm die in 1674 door Utrecht raasde en een deel van de Domkerk deed instorten. Op deze dag zijn er tal van activiteiten op en rond het Domplein. Zo ontdek je de talloze verhalen die verborgen zijn onder het straatniveau van de Domstad.

Een donkere geschiedenis. De brokstukken van het ingestorte schip bleven maar liefst 150 jaar liggen. Een ruïne in een stad. Op deze plek kwamen homoseksuele mannen in het geheim samen. Rond 1730 betrapte de torenwachter van de Domtoren 2 mannen. Hierop werd een groot aantal mannen in Utrecht berecht en ter dood veroordeeld, en volgde de grootste vervolging van homoseksuelen in Nederland.

Ontstaan van het Domplein

Het puin werd in 1826 opgeruimd en er ontstond ruimte. Hierdoor ontstond het Domplein zoals we dat nu kennen. De Domkerk staat er tegenwoordig nog en uiteraard ook de Domtoren. Rondom het plein vind je verschillende bijzondere gebouwen, zoals het Academiegebouw van de Universiteit Utrecht. Hier vinden geregeld diploma-uitreikingen plaats, maar ook andere academische plechtigheden zoals promoties, oraties, de Opening Academisch Jaar en de Dies. Sinds 1883 siert een standbeeld van Jan van Nassau het Domplein.

Domkerk van Utrecht

Deze middeleeuwse Gotische kathedraal staat al eeuwenlang trots in Utrecht, ook al is een deel van het schip ingestort. Je kunt de Domkerk zelf bezoeken, de kerk is gratis toegankelijk. Wil je meer weten en zien van de kerk, dan zijn er bijzondere rondleidingen, zoals een tour naar de hoogste galerij en de zolders. Op woensdag- en zondagavond worden er vesperdiensten gegeven, en op zaterdagmiddag zijn er vaak concerten te beluisteren. Sla een bezoek aan de Dom dus niet over.

Domtoren

De iconische Domtoren is hét symbool van Utrecht en met zijn 112,32 meter de hoogste kerktoren van Nederland. Op 26 juni 1321 werd de eerste steen van de Domtoren gelegd. Heel Utrecht liep uit om dit bijzondere moment mee te maken. Na ruim 60 jaar was de bouw afgerond. In 1580, het jaar van de beeldenstorm, werden beelden en heiligdommen van de katholieken vernield en werd de Dom een protestantse kerk. In 1674 raasde een storm over Utrecht waarbij het middenschip van de Domkerk instortte.

De Domtoren staat nog fier overeind, en tijdens een rondleiding kun je de Domtoren beklimmen. Via de 465 traptreden klim je naar de top. Vanaf de torentransen heb je een spectaculair uitzicht over zowel de stad als de provincie Utrecht.

Pandhof van de Dom

Verstopt tussen de Domkerk en het academiegebouw ligt de 15e-eeuwse pandhof van de Dom, een van de mooiste plekjes van Utrecht. De pandhof is de kloostertuin van de Domkerk, en bij het ontstaan van de universiteit werd de tuin gebruikt als doorgang naar de collegezalen. Later diende de pandhof onder andere als opslagplaats en als vleesmarkt. Tegenwoordig is het een kleine stadstuin, omringd door gotische gangen. In het midden staat een fontein met een bronzen beeld van een schrijvende kanunnik. In de tuin heb je mooi zicht een aantal waterspuwers en werp je een blik op de steunberen van de Dom.

DOMunder

Onder het Domplein liggen talloze verhalen verborgen. Je ontdekt deze tijdens een rondleiding bij DOMunder. Je gaat eerst met een gids op pad die alles vertelt over de bijzondere vondsten die onder het plein zijn gedaan: van muntschatten tot resten uit de Romeinse tijd, de middeleeuwen en natuurlijk sporen van de storm die het schip liet instorten. Hierna ga je zelf op een ondergrondse ontdekkingstocht en verken je de archeologie van 2000 jaar Domplein.

Paleis Lofen

Rond het jaar 1020 was Utrecht uitgegroeid tot een belangrijke plaats, onderdeel van het Duitse keizerrijk. In de bisschoppelijke burcht werd een paleis voor de keizer gebouwd, Paleis Lofen. In 1122 kreeg Utrecht in dit paleis stadsrechten uit de handen van keizer Hendrik V. Hiermee mocht rondom de stad een stadsmuur met gracht aangelegd worden en kregen de Utrechtse burgers tolvoordelen. Een brand verwoestte Paleis Lofen in 1253, maar de resten zijn nog steeds te vinden in de kelders onder de gebouwen tussen het Domplein en de Vismarkt. Sinds een aantal jaar kun je deze bijzondere plek bezoeken.

Sporen van het Castellum Traiectum

Wandelend over het Domplein zijn je misschien ook wel de stalen richels opgevallen die tussen de straatstenen liggen. Deze lijnen markeren de muur van het oude Romeinse castellum dat hier lag, op de grenzen van het Romeinse Rijk. De Romeinen waren op weg naar het noorden van Nederland maar stuitten op de rivier de Rijn. Langs (de voormalige loop van) de Rijn werden torens gebouwd, maar op verschillende plekken ook een castellum. Het castellum in Utrecht bestreek het hele Domplein plus de plekken waar nu de Domtoren en Domkerk staan. Bij elke richel staat aangegeven hoe de grenzen van het Romeinse Rijk vroeger liepen. Bijzonder is dat de richels soms verlicht zijn en af en toe zelfs nevel verspreiden.

Het hart van Utrecht

Nergens in Nederland vind je 2000 jaar geschiedenis zo dicht op en door elkaar. Hier bouwden de Romeinen aan het begin van de jaartelling Castellum Traiectum, verrees later de bisschoppelijke burcht en op precies dezelfde plek verspreidde Willibrord eind 7e eeuw het christendom. In 1122 ontving Utrecht bij Paleis Lofen stadsrechten. Utrecht groeide uit tot de belangrijkste stad in middeleeuws Nederland. En de verwoestende storm in 1674? Daaraan hebben we wel het huidige Domplein te danken. Dus als je volgende keer in Utrecht bent, neem dan de tijd om rond te dwalen door duizenden jaren verhalen.

Leestips

• De leukste musea van Utrecht
• Castellum Hoge Woerd in Utrecht
• Dit zijn de meest bijzondere plekjes in Utrecht

Het bericht Domplein in Utrecht: 2000 jaar geschiedenis op één plein verscheen eerst op Cultuur op reis.

Het Groot Begijnhof in Leuven

De begijnen of béguines waren ongehuwde vrouwen die hun leven richtten tot God zonder zich hierbij terug te trekken uit de wereld. Ze wijdden zich aan gebed, arbeid en zorg voor de zieken. In de dertiende eeuw richtten ze begijnhoven op. Kleine hofjes met huizen en kerken, gebouwd in een typisch Vlaamse stijl. De béguines die hier woonden waren vrij om te komen en gaan in de samenleving of zich tijdelijk terug te trekken uit de gemeenschap.

In Leuven vestigden de religieuze vrouwen zich net buiten de toenmalige stadsomwalling, aan de oevers van de Dijle. Het lijkt of er in die honderden jaren niets is veranderd. De middeleeuwse vakwerkhuizen zijn een lust voor het oog. De meeste werden gebouwd tussen 1630 en 1670, in warmrode baksteen en met natuurstenen kozijnen rond de kleine raampjes, soms voorzien van trapgevels en typische kleine dakkapellen. Zo nu en dan siert een klein beeldhouwwerkje de gevel of valt je blik opeens op een pleintje of groen park.

Begijnen en studenten

Tijdens de hoogdagen van het Begijnhof in de zeventiende eeuw woonden er zo’n 300 begijnen, maar onder de Franse bezetting werden de religieuze hoven afgeschaft. Tegenwoordig loop je er vooral studenten tegen het lijf. De Katholieke Universiteit van Leuven, de oudste nog bestaande katholieke universiteit ter wereld, kocht in 1962 het complex op en liet het prachtig restaureren. Nu wonen er studenten, gastprofessoren en onderzoekers uit alle werelddelen. Je komt er dan ook volop studenten tegen wanneer je door de pittoreske straatjes wandelt, ver buiten de drukte van de stad.

Ook valt me op dat op de deuren of op de gevels van de huisjes namen staan. Pas in de Napoleontische tijd kregen huizen namelijk huisnummers toebedeeld. Tot die tijd herkende je de huizen door de naam die op de gevel vermeld stond. De huizen in het Groot Begijnhof droegen namen van heiligen of verwijzingen naar het Oude of het Nieuwe Testament. Struin je door het hof dan zie je deze namen nog steeds op de deuren en gevels vermeld. Zo zie je er huis Sint-Gertrudis van Nijvel, de beschermheilige tegen ratten en muizen.

Bijzondere studentenhuizen zijn het. Niet veel studenten kunnen gezegd hebben dat zij ooit in UNESCO-Werelderfgoed woonden! In 1998 werden namelijk dertien Vlaamse begijnhoven ingeschreven op de Werelderfgoedlijst van Unesco. Zo ook het Leuvense Groot Begijnhof. Het was altijd al een plaats met een rijk verleden, maar sindsdien vormt het ook een echte trekpleister voor toeristen. Op iedere straathoek lijkt nog een bijzondere herinnering in de lucht te hangen, aan de Begijnen die hier eeuwen geleden woonden.

Het Klein Begijnhof van Leuven

Leuven telt nog een begijnhof, het Kleine Begijnhof dat ooit net buiten de eerste poorten van de stad lag, vlakbij de Sint-Geertruiabdij. Het doet zijn naam eer aan en bestaat uit slechts een dertigtal huizen in traditionele Vlaamse stijl: niet meer dan een straat en twee doodlopende steegjes. Hoe klein ook, dit hofje laat een grote indruk achter. Helderwitte huisjes met blauwe deuren aan straten die bestaan uit ongelijke, vervaarlijke kasseien.

Het bericht Een wandeling door het Groot Begijnhof in Leuven verscheen eerst op Cultuur op reis.

Abbadia San Salvatore

Abbadia San Salvatore ligt in de provincie Siena. Het stadje dankt haar naam aan de Longobardische Abdij van San Salvatore, die na al die eeuwen nog steeds het imposante middelpunt van het plaatsje is. De abdij telde in haar hoogtijdagen meer dan 100 monniken en ontving een constante stroom pelgrims die de Via Francigena liepen. Ik bewonder het verhoogde altaar van de abdij en de grote crypta longobarda – met prachtig versierde zuilen en kapitelen met motieven van soldaten, paarden en dieren. In het bijbehorende museum ligt een facsimile van de beroemde Bibbia Amiatina. Het origineel bevindt zich tegenwoordig in Florence.

Het mijnmuseum van Abbadia San Salvatore

Hoe indrukwekkend ook, Abbadia San Salvatore bloeide pas echt op toen de kwikmijnen openden. Die maakten van de Amiata-regio de op één na grootste kwikproducent ter wereld. En daarover leer ik vandaag alles in het mijnmuseum van Abbadia San Salvatore.

Bij de ingang van het Museo Minerario di Abbadia San Salvatore wacht gids Massimo me al op. Hij neemt me vandaag op sleeptouw door het museum. Het is een warme dag en dus ben ik verbaasd wanneer ik door Massimo gewaarschuwd word voor de kou. “Neem je wel een trui mee? Het kan koud zijn onder de grond”. Ik ben nu al benieuwd naar wat komen gaat.

Een van de grootste kwikmijnen in Europa

Het museum is verspreid over verschillende voormalige mijngebouwen. Zodra ik het terrein oploop, begint Massimo te vertellen. Hij werkt hier niet zomaar als gids, hij is hier ook als nakomeling van mijnwerkers. Bijna iedereen die in het dorp woont heeft wel een vader of grootvader die hier onder de grond gewerkt heeft, of iemand die op een andere manier bij de fabriek betrokken was.

Langzaam schetst Massimo een beeld. Waar nu beukenbomen groeien, was ooit een van de grootste kwikmijnen in Europa. Op de flanken van de uitgedoofde vulkaan Monte Amiata bloeide vanaf het einde van de negentiende eeuw de mijnbouw op, vooral rond het stadje Abbadia San Salvatore. In 1899 werd de fabriek geopend en in de hoogtijdagen was dit, na het Spaanse Almadén, de een na grootste producent van kwik ter wereld.

De laatste mijn sloot in 1982, waarmee een zwaar maar belangrijk tijdperk uit de industriële geschiedenis van Italië werd afgesloten. Vandaag herinneren slechts verlaten gebouwen, roestige installaties en verhalen van oud-mijnwerkers aan deze periode. Én om die te bundelen is er nu dus een interessant industrieel museum. Het Museo Minerario is gevestigd in de voormalige mijngebouwen en je kunt er leren over het harde leven onder de grond. “Mag ik het je ook laten zien?” vraagt Massimo terwijl voor me uitloopt. 

Het leven in de mijnen

Ik loop achter hem het museum in. “Hier werd cinnaberiet gewonnen, het mineraal waaruit kwik wordt gehaald, ofwel kwikzilver.” In zijn handen heeft Massimo een loodzware steen en een klein flesje kwik. “Voel eens hoe zwaar dat kleine flesje is.” Ik neem eerst en steen en vervolgens het flesje met het zilveren vloeistof in mijn hand. Het flesje is zwaarder dan ik verwachtte – en stukken zwaarder dan de steen.

Cinnaberiet en kwik zijn hier volop aanwezig in het vulkanische gesteente, maar het is lastig te delven. Het kwik slingert zich als een slang door de steen heen. De kwikhoudende steen werd losgehakt en boven de grond gebracht. Uit kilo’s stenen kon slechts een kleine hoeveelheid kwik gedolven worden. En hoe dat mijnen er nu uitziet? Ik kan het me lastig voorstellen. Maar Massimo weet hier iets op.

Zelf de mijnen in

In het museum is een klein stukje mijngang nagebouwd. Aan de wand zie ik een klein kastje met ronde medailles. Een controlesysteem, zo wordt me verteld. Mijnwerkers namen een muntje mee zodra ze de mijn ingingen, en hingen dit na het werk terug. Miste er een muntje, dan miste er een persoon in de mijn. En dan werd er gezocht, in mijnschachten en -gangen die honderden meters de diepte in gingen.

Ondertussen is Massimo in een origineel oud treintje gestapt, ik ga in een van de wagens erachter zitten. Met een hoop gerammel gaan we op pad, een mijnschacht in waar de werkomgeving van de mijnwerkers is nagebootst. Hier krijg ik een klein idee hoe het was om in de mijnen te werken, twaalf uur per dag, in benauwde smalle tunnels en in de hitte.

De mijnschachten gingen 450 meter naar beneden. Hier werkten de mannen zeker de eerste decennia nog zonder beschermende kleding en met minimaal gereedschap. Dankzij de aanwezigheid van de vulkaan was het onder de grond bloedheet, zeker 40 graden. Massimo steekt een gaslampje aan om me te laten inzien hoe minimaal licht dit geeft. En wanneer hij het lampje uitdraait is er niets dan duisternis.

Weer boven de grond

Ik ben blij wanneer ik de mijngangen uit ben en weer zonlicht op mijn armen voel schijnen. Het is een indrukwekkende ervaring om een idee te krijgen van de mijnen, en hoe het was om hier uren aaneen stenen te hakken en weer boven de grond te krijgen, en ik ben blij dat hier tegenwoordig niemand meer onder de grond werkt.

Na de wereldoorlogen kelderde de vraag naar kwik. In 1976 is men gestart met het sluiten van mijnen. Kort hierna werd besloten een museum te openen om de verhalen van de mijnbouw levend te houden. En dat is gelukt. De aanwezigheid van het mijnmuseum onthult het verleden van Abbadia San Salvatore dat onlosmakelijk verbonden is met de mijnbouw. En daarom, als je in de buurt bent, is het een must om te bezoeken.

Meer in de buurt van Abbadia San Salvatore

Tijdens mijn reis ontdek ik Val d’Orcia, een prachtige vallei in het zuidoosten van Toscane, Amiata. Hier vind je glooiende heuvels vol bloemen, rijen cipressen en prachtige landhuizen. De vallei wordt in het zuiden begrensd door de Monte Amiata, een 1738 meter hoge, uitgedoofde vulkaan. Je bezoekt er dorpen zoals Abbadia San Salvatore, verkent musea, ontdekt prachtige werken van de Della Robbia-familie uit Florence, en wandelt of fietst over de pelgrimsroute Via Francigena.

• Lees ook: Langs oude sporen in Val d’Orcia en Amiata: de Via Francigena en het vergeten mijnverleden (italieuitgelicht.nl)

Het bericht Een bezoek aan het mijnmuseum van Abbadia San Salvatore in Toscane verscheen eerst op Cultuur op reis.

Klein Barcelona

Alghero is zo’n stad waar je je direct thuisvoelt, maar die zich langzaam aan je toont. De stad ademt een eigen identiteit, gevormd door eeuwen van invloeden van buitenaf. Ik begin mijn verkenning in het historische hart van Alghero, een vestingstad omsloten door eeuwenoude stadsmuren, waar de kanonnen nog altijd op de bastioni staan.

Hier loop ik door smalle straatjes, langs pleinen en kerken, met steeds weer uitzicht op zee. Het voelt alsof ik me niet alleen in Italië bevind, maar ook ergens in Catalonië. Dat is geen toeval. Alghero was vanaf de veertiende eeuw zo’n vierhonderd jaar lang een Catalaanse kolonie en wordt nog altijd liefkozend Barceloneta genoemd, klein Barcelona. Op de gevels tonen bordjes de straatnamen naast het Italiaans ook in het Catalaans. Ik hoor flarden van gesprekken om me heen, waarbij het dialect een mengsel is tussen Italiaans en Catalaans. Al valt de stad al eeuwen niet meer onder Catalaans bewind, veel inwoners voelen zich nog steeds met Catalonië verbonden.

Een kennismaking met Alghero

De stad kent een rijke historie, zo leer ik tijdens een stadswandeling. Alghero werd gesticht door de Genuezen, maar kwam al snel in Spaanse handen. Die Catalaanse en Spaanse invloeden zijn nog altijd zichtbaar in de architectuur en het stratenpatroon. Smalle steegjes openen zich naar kleine pleinen, gevels verraden gotisch-Catalaanse architectuur en overal voel ik de sfeer van een stad die meer is dan alleen Sardijns.

De Cattedrale di Santa Maria domineert het silhouet van de oude stad, met haar achthoekige klokkentoren die boven de daken uittorent. Op het Piazza Civica sta ik even stil bij het Palazzo d’Albis, waar keizer Karel V in 1541 de bevolking toesprak voordat hij zijn tocht richting Turkije vervolgde. Even verderop trekt het kleurrijke koepeldak van de zeventiende-eeuwse Chiesa di San Michele mijn aandacht, terwijl het massieve Forte della Maddalena me weer herinnert aan de strategische betekenis van Alghero als vestingstad.

In de winkels schitteren rode koraalsieraden, een traditioneel product van Alghero. Het koraal is tegenwoordig beschermd en schaars, maar herinnert aan de eeuwenoude band tussen de stad en de zee.

Naar de Bombarde

De zee is in Alghero nooit ver weg. De Catalaanse stadsmuren uit de zestiende eeuw vormen een mooie wandelroute langs de kust. Vanaf de bastions en wachttorens, zoals de Torre di San Giacomo en de Torre del Sulis, kijk ik uit over het water. Bij de bastions liggen nog altijd de zware kanonskogels en ander wapentuig waarmee vijanden ooit op afstand werden gehouden. In de verte tekent zich Capo Caccia af, een indrukwekkende kaap van zo’n 180 meter hoog, met steile kliffen die baaien en grotten verbergen. Bovenop staat een vuurtoren uit 1864, een baken aan de westkust van Sardinië.

Eat like a local

Tegen de avond strijk ik neer op een klein terras voor een aperitivo. Ik proef lokale kazen en eet ze met pane carasau, het flinterdunne Sardijnse brood dat zo dun is dat het ook wel carta da musica wordt genoemd. Ooit was dit het ideale brood voor herders, omdat het lang houdbaar was tijdens hun tochten met de kuddes. Nog altijd hoort het bij elke tafel op het eiland. Op het menu staan verder nog de pastasoort culurgiones en sebadas, gefrituurde deegpakketjes gevuld met ricotta en overgoten met honing. Daarna wandel ik terug naar de stadsmuren, naar een van de mooiste uitzichtpunten, om de dag af te sluiten met een zonsondergang die Alghero goud kleurt.

Pasta is een serieuze zaak

“Het is een goede poging.” zegt mamma Monica, terwijl haar blik weinig aan de verbeelding overlaat. De volgende ochtend rol ik zelf mijn pasta uit over een geribbeld houten plankje. Ik volg een pastaworkshop bij Agriturismo Agave net buiten Alghero, en Monica is bloedserieus als het om pasta gaat. Ze ziet mijn poging om mijn traditionele Sardijnse malloreddus te maken hoofdschuddend toe.

In een middag leer ik alles over Sardijnse pasta. Ik leer over culurgiones gevuld met aardappelen, pecorino sardo ofwel Sardijnse schapenkaas en verse munt. Ik zie hoe de bijzondere filindeu wordt gemaakt, een bijna mythische pasta van flinterdunne draden die met de hand worden uitgerekt en in de zon drogen. En net zo typisch Sardijns zijn de fregula, kleine pastabolletjes van griesmeel die vaak met tomatensaus worden geserveerd. Pasta is hier niet alleen voeding, maar erfgoed.

Wandelen naar Cala Barca

Toch lonkt ook het landschap buiten de stad. In het natuurpark Porto Conte wandel ik door dennenbossen en mediterraan struikgewas. Het is moeilijk voor te stellen dat dit gebied begin vorige eeuw nog een moerassig, door malaria geteisterd landschap was. Gevangenen van de strafkolonie Tramariglio werden ingezet om het gebied te ontginnen. In de jaren zestig werden pijnbomen aangeplant en vandaag de dag overheersen geur en stilte. Zilte zeelucht mengt zich met wilde rozemarijn en pijnbomen. Uiteindelijk bereik ik de kliffen van Cala Barca, een van de mooiste uitzichtpunten van het park. Meeuwen krijsen boven mijn hoofd, onder me schittert het water in onwerkelijke tinten blauw. Rood gesteente, groene struiken en helder water vormen een bijna surrealistisch contrast.

Grotte di Nettuno

Het natuurgeweld van deze kust zet zich voort bij de Grotte di Nettuno, druipsteengrotten van zo’n twee miljoen jaar oud, vlak boven zeeniveau. In de grotten bevinden zich een ondergronds zoutmeer en verschillende grotkamers. Je kunt er per boot naartoe vanuit de haven van Alghero of je daalt af via de Escala del Cabirol, een trap van 655 treden langs de kliffen. Ik red het deze keer niet om de grotten te bezoeken, iets waar ik nog steeds spijt van heb, maar ik fiets wel naar Capo Caccia en kijk vanaf boven uit over de kliffen en over Alghero in de verte.

Nuraghi op Sardinië

Wie Sardinië wil begrijpen, kan niet om de nuraghi heen. Over het hele eiland staan deze prehistorische stenen torens, opgebouwd uit enorme rotsblokken zonder cement. Er zijn er duizenden, sommige zijn beter bewaard gebleven dan andere. In de omgeving van Alghero ligt de nuraghe van Palmavera, terwijl Su Nuraxi di Barumini, sinds 1997 UNESCO-werelderfgoed, geldt als het meest complete voorbeeld van deze mysterieuze architectuur. Ze herinneren eraan dat Sardinië al lang vóór Romeinen, Spanjaarden en Genuezen een rijke en eigen cultuur kende.

Ontdek Alghero

Langzaam groeit mijn overtuiging. Alghero is een stad die je langzaam ontdekt. Met haar unieke mix van Spaanse en Sardijnse invloeden, haar vestingmuren, pleinen en kerken, en haar nauwe band met zee en landschap. Het is een stad om te slenteren en om de tijd te nemen. En wie die tijd neemt om verder te kijken dan Alghero alleen, ontdekt op Sardinië een eiland vol culturele schatten, ruige natuur en een geschiedenis die zich niet laat samenvatten in één verhaal.

Tips voor Alghero

Ga in het voor- of najaar – bezoek Sardinië in het laagseizoen. Niet alleen zijn de vliegtickets, pakketreizen en huurauto’s goedkoper maar het is er ook een stuk minder druk. En het weer? Dat is er dan heerlijk aangenaam. Ideaal voor wie op het eiland wil gaan wandelen of fietsen, maar ook om te zwemmen in zee is het vaak warm genoeg.

Neem je tijd – Sardinië is groter dan je denkt. Met een oppervlakte van ruim 24.000 kilometer heb je zeker twee of zelfs drie weken nodig om Sardinië te verkennen.

Huur een auto – de afstanden op Sardinië zijn groot en veel mooie plekjes zijn lastig te bereiken met het openbaar vervoer. Daarom kun je er het beste voor kiezen een auto te huren op Sardinië. Je kunt via SunnyCars een auto huren op de luchthavens van Alghero, en DicoverCars heeft vaak mooie prijzen.

Goed om te weten: Dit artikel bevat affiliate links. Wanneer je een product koopt of boeking maakt via een van deze links, ontvangt Cultuur op Reis een kleine commissie zónder extra kosten voor jou.

Het bericht Alghero, parel op Sardinië verscheen eerst op Cultuur op reis.

Gek op de mosasaurus

Sinds een paar weken gaat het hier nog maar over één ding: de mosasaurus. Keer op keer moet ik het nieuwe boek Een knipoog van een mosasaurus voorlezen. De driejarige weet inmiddels alles over de ontdekking van een fossiel van een mosasaurus in de mergelgroeve bij Maastricht en wil nog maar naar één plek toe: het Natuurhistorisch Museum Maastricht. En dus trekken we samen naar het zuiden van het land, op weg naar een museumbezoek dat hij al weken in zijn hoofd heeft.

Een knipoog van een mosasaurus

Het is een geluk dat het zo’n stevig boekje is, anders was het inmiddels waarschijnlijk al stukgelezen. Bijna iedere avond ligt het Gouden Boekje Een knipoog van een mosasaurus boven op de voorleesstapel. Het korte verhaal is geschreven door Jacques Vriens, geïllustreerd door Ivan & Ilia, en gemaakt in samenwerking met Centre Céramique en het Natuurhistorisch Museum Maastricht.

Het verhaal gaat over Laila en Jelle, twee kinderen die gek zijn op dino’s. Wanneer ze horen over de ontdekking van een fossiel van een mosasaurus in een mergelgroeve bij Maastricht, worden ze nieuwsgierig en gaan ze op bezoek bij het museum. ’s Nachts droomt Laila dat de mosasaurus haar een knipoog geeft. En die droom lijkt aanstekelijk, want mijn zoontje staat inmiddels nog net niet met de Museumkaart in de hand bij de voordeur. Hij is klaar om op pad te gaan.

Op naar Maastricht

“Daar is het!” klinkt het plotseling. We lopen door het Jekerkwartier richting het De Bosquetplein, en ineens herkent mijn zoontje de bronzen toegangsdeur van het museum uit de illustraties van Ivan en Ilia. Trots poseert hij met het boekje in zijn hand voor het Natuurhistorisch Museum Maastricht.

Binnen rent hij naar de kassa om de Museumkaarten te laten scannen, en dan wordt hij stil. Heel stil. Direct naast de ingang begint de Mosasaurus Experience. Het idee is dat je eerst door het museum loopt om meer te leren over het Krijt, de mosasaurus en de natuur van Limburg vroeger en nu. Maar de mosasaurus lonkt. En dus gaan we eerst daarheen.

Oog in oog met de Mosasaurus

Na een paar stappen stokt zijn adem. In de ruimte hangt een immens 3D-geprint skelet van een mosasaurus. Bij binnenkomst kijk je recht in zijn bek, en van dichtbij is hij ineens wel erg groot. Oog in oog staan met een ‘dino’ maakt indruk — zelfs op een driejarige die zichzelf heel groot en stoer vindt.

De tentoonstelling Ontmoet Bèr – Mosasaurus Experience vertelt het verhaal van het Maastrichtien, het laatste deel van het Krijt. Tussen 70 en 66 miljoen jaar geleden lag hier een ondiepe, subtropische zee. In die Krijtzee leefden de Maashagedissen: mosasauriërs. De beroemdste is Bèr, een mosasaurus die in 1998 werd gevonden in de ENCI-groeve, waar je tegenwoordig ook kunt wandelen.

Het 3D-geprinte skelet van Bèr vormt het middelpunt van de tentoonstelling. Omdat slechts zo’n 40 procent van het oorspronkelijke skelet is teruggevonden, is de rest gemodelleerd op basis van fossielen uit Noord-Amerika en Angola. Met 3D-printers van Naturalis in Leiden zijn alle botten millimeter voor millimeter op ware grootte nagemaakt in kunststof.

Terwijl mijn zoontje door de ruimte rent en filmpjes bekijkt van een zwemmende Bèr, sta ik stil bij het skelet. Elf meter lang, zo’n vierhonderd botten, hangend aan het plafond recht boven je hoofd. De film op de achtergrond brengt het geheel tot leven.

Het Natuurhistorisch Museum ontdekken

Wanneer we ons losmaken van de Mosasaurus Experience en de rest van het museum verkennen, dwalen we langs fossielen, botten en opgezette dieren. Het Natuurhistorisch Museum Maastricht bezit fossielen van vijf verschillende soorten mosasaurussen, maar er is veel meer te zien.

Mijn zoontje kruipt door een vossenhol, gruwelt van de insecten en kijkt zijn ogen uit bij de opgezette vogels. Hij herkent er verschillende en luistert aandachtig naar de bijbehorende geluiden. Hij doet speurtochten, bladert door het Fossiele vriendjes-vriendenboekje, laat mij alles voorlezen (al begrijpt hij niet alles) en kijkt verwonderd naar de “hele, hele, hele oude botten” die hij in kijkkastjes vindt.

Even later staat hij opnieuw oog in oog met een mosasaurus. Dit keer met Manny, een replica. Het fossiel van deze mosasaurus werd halverwege de achttiende eeuw gevonden in de Sint-Pietersberg, maar werd door de Franse bezetter meegenomen naar Parijs. Tot op de dag van vandaag pleit het Natuurhistorisch Museum Maastricht voor teruggave van het skelet door het Muséum national d’Histoire naturelle.

Dan gaan we naar buiten. Het museum ligt aan het einde van de Grote Looiersstraat, vlak bij de oude vestingmuren van Maastricht, en is gevestigd in het voormalige kloostercomplex van de Grauwzusters uit de zeventiende eeuw. Vanuit de binnentuin zie ik de Jeker stromen. Ook de binnentuin zelf is bijzonder: een botanische tuin die er nu wat grauw bij ligt maar die in de zomer een groene oase vormt. Hier ligt een zesduizend kilo zwaar blok steen met Bèrs schedel, permanent tentoongesteld in een glazen ruimte, omdat het fossiel te groot en te fragiel is om te verplaatsen.

Naar huis met een knipoog

Na een laatste blik op Bèr gaan we na uren rondstruinen door het museum weer naar huis. Met een hoofd vol verhalen, indrukken en heel veel mosasaurussen. En mijn zoontje weet het zeker: ook hij kreeg een knipoog van de mosasaurus.

Goed om te weten: de Gouden Boekjes

De Gouden Boekjes zijn stevige, handzame kinderprentenboeken met het herkenbare gouden randje. Oorspronkelijk afkomstig uit Amerika, maar in Nederland uitgegeven door Uitgeverij Rubinstein. Er zijn meerdere Gouden Boekjes gemaakt in samenwerking met musea, zoals het Rijksmuseum (Het meisje met de gouden jurk, Marten & Oopjen) en Teylers Museum (Het spook in Teylers huis).

Een knipoog van een mosasaurus is een spannend en meeslepend kinderboek dat van begin tot eind weet te boeien. Dat is natuurlijk wel toevertrouwd aan de bekende kinderboekenschrijver Jacques Vriens. De illustraties van Ivan & Ilia brengen het verhaal op prachtige wijze tot leven: ze zijn warm, kleurrijk en bijzonder aansprekend. Dankzij deze illustraties verandert zelfs een grote, enge mosasaurus in een onverwachte vriend voor een driejarige. Hoe leuk is dat: eerst Een knipoog van een Mosasaurus voorlezen en daarna samen naar het museum?

Met een museumkaart is Natuurhistorisch Museum Maastricht gratis te bezoeken. Het museum ligt in het historische centrum van Maastricht, dus combineer je museumbezoek gerust met een korte stedentrip.

Het bericht Op zoek naar de mosasaurus in het Natuurhistorisch Museum Maastricht verscheen eerst op Cultuur op reis.

Kasteel de Haar komt tot leven

Ik breng geregeld een bezoek aan het monumentale Kasteel de Haar in het Utrechtse dorpje Haarzuilens. Ik maak een rondje door het kasteel – de vrijwilligers weten me altijd weer iets nieuws te vertellen – of ik wandel door de kasteeltuinen. Maar zo aan het einde van het jaar is een bezoek aan het kasteel extra sprookjesachtig. Kasteel de Haar staat in december namelijk in het teken van het unieke lichtevenement ‘De Lumineuze Nachten van Kasteel de Haar.’

Zodra de schemer valt, komt het kasteelpark tot leven. Het begint al zodra ik de brug naar de poort op loop. De toegangspoort is prachtig verlicht en dit is nog maar het begin. Het kasteel, de grachten, de standbeelden, bomen en vijvers worden als filmdecor gebruikt voor de lichtshow en dit jaar staan de dieren van het park centraal. Prachtige lichtinstallaties vertellen het verhaal van de dieren die hier vroeger rondliepen. De blauwe reiger in de slotgracht, de pauw die een diner verstoorde en de waterbuffels die naar het park werden gebracht. En vergeet de papegaaien niet, die de stem van de barones van Kasteel de Haar zo goed konden imiteren dat de butler hen steeds eten bracht.

Een magische winteravond

De projecties op de kasteelmuren zijn ronduit spectaculair. De combinatie van de sfeer, het verhaal en de wandeling langs mooie lichtinstallaties maken het een magische beleving. De Lumineuze Nachten is te zien van 6 december tot en met 4 januari. Als bezoeker loop je door het park en krijg je verschillende videoprojecties te zien. Elk jaar wordt er een nieuw verhaal verteld, waarbij telkens wordt geput uit waargebeurde, historische gebeurtenissen van het domein van kasteel de Haar. Mét de nodige magie zodat het verhaal boeiend is voor zowel volwassenen als kinderen.

Meer weten?

Wat zijn de Lumineuze Nachten?

De Lumineuze Nachten van kasteel de Haar is een magische wandeling door de tuinen rondom het kasteel. De wandeling duurt zo’n 1,5 uur en is ongeveer 2,2 kilometer lang. Tijdens de wandeling zie je verschillende lichtprojecties en hoor je verhalen over kasteel de Haar en zijn bewoners. De Lumineuze Nachten vinden telkens plaats na zonsondergang. Als je een vroeg tijdslot kiest kun je (met je Museumkaart) vooraf ook nog het museum zelf bezoeken.

Kaarten voor De Lumineuze Nachten

Kaarten voor De Lumineuze Nachten kosten € 23,50 voor volwassenen en € 18,50 voor kinderen vanaf 4 jaar, inclusief servicekosten. Kinderen tot en met 3 jaar krijgen gratis toegang. Tickets zijn uitsluitend online verkrijgbaar; je kiest zelf je tijdslot. Wacht niet te lang, het evenement is snel uitverkocht. Meer informatie en tickets vind je op de website van De Lumineuze Nachten.

Met de trein naar De Lumineuze Nachten

Wil je lekker duurzaam met de trein naar De Lumineuze Nachten afreizen? Dat kan! Deze editie is er een samenwerking met de NS. In de Spoordeelwinkel kun je combinatietickets kopen, waarbij je een treinticket en toegangskaartje krijgt én daarnaast gratis gebruik kunt maken van een shuttlebus van en naar Station Vleuten. Extra fijn is dat er hierdoor 360 tickets per dag beschikbaar zijn, bovenop de standaard tickets op de event website.

Meer musea in en om Utrecht bezoeken? Lees de blog over de leukste musea in Utrecht en omgeving.

Het bericht De Lumineuze Nachten: een magische avondwandeling door de tuinen van Kasteel de Haar verscheen eerst op Cultuur op reis.

Musea in Utrecht

Centraal Museum

Centraal Museum Utrecht is gevestigd in het voormalige Agnietenklooster, midden in het mooie museumkwartier van Utrecht. Hier vind je een mix van oude meesters, moderne kunst en stadsgeschiedenis. Zo bewonder je er de grootste verzameling werken van Gerrit Rietveld ter wereld, het nagebouwde atelier van Dick Bruna – geestelijk vader van Nijntje, een 17e-eeuws poppenhuis en een eeuwenoud schip. De tijdelijke tentoonstellingen zijn altijd een apart bezoek waard.

Nijntje Museum

Ieder kind moet ooit in het Nijntje Museum geweest zijn. In dit kindvriendelijke museum ontdekken peuters en kleuters de wereld door te spelen, kijken en onderzoeken. Ze leren tellen, ontdekken woorden en gaan zelf aan de slag met vorm en kleur, geïnspireerd op de prentenboeken van Dick Bruna. Ook ontdekken ze Nijntjes huis en rijden over een verkeersplein met een Nijntje trein of auto. Zorg dat de spoorbomen op tijd omlaag gaan!

DOMunder

DOMunder neemt je mee onder het Domplein in Utrecht. Hier ontdek je sporen van het Romeinse verleden van Utrecht en van de roemrijke middeleeuwen, en herbeleef je de verwoestende storm van 1674 waarbij het schip van de Domkerk instortte en het Domplein ontstond. Pak de slimme zaklamp en ga op een ondergrondse ontdekkingstocht vol spannende verhalen en archeologische schatten. Hier kun je de fundamenten van de via praetoria (de weg die van noord naar zuid liep door het castellum) bijna aanraken en zie je de fundamenten van de principia (het hoofdgebouw van de Romeinse commandant). Lees over alles wat er op en onder het Domplein te zien is.

Museum Catharijneconvent

In een prachtig voormalig klooster aan de Nieuwegracht ligt Museum Catharijneconvent. Dit is hét museum voor religieuze kunst en geschiedenis in Nederland. Aan de hand van middeleeuwse schilderijen, sculpturen en manuscripten vertelt het museum het verhaal van het christendom in Nederland. Zo vind je er onder meer schilderijen van Rembrandt, Pieter Saenredam en Jan van Scorel. Hoogtepunt is de schatkamer met indrukwekkende religieuze artefacten. Aan het einde van het jaar vind je in dit museum ook het Huis van Sinterklaas en de mooiste kerststal van Nederland.

Spoorwegmuseum

Voor treinfanaten van alle leeftijden is er het Spoorwegmuseum. In het oude Maliebaanstation ontdek je 175 jaar spoorweggeschiedenis. Historische stoomlocomotieven staan zij aan zij met moderne NS-treinen. Neem een kijkje in koninklijke wachtkamers en beleef de spannende attracties. Het is echt een museum waar niet alleen de kinderen maar ook de (groot-)ouders hun ogen uitkijken. Extra leuk? Neem de museumtrein van Utrecht Centraal naar het Spoorwegmuseum, of maak een rit in een historische trein.

Sonnenborgh Museum en Sterrenwacht

Museum Sonnenborgh is gehuisvest in een 16e-eeuws bastion en 19e-eeuwse sterrenwacht en combineert astronomie en meteorologie. In het museum beklim je de trappen naar de sterrenkoepels, bewonder je historische telescopen, leer je meer over de samenstelling van de zon en verken je het heelal in het planetarium. Op sterrenkijkavonden krijg je een mini-college over het heelal. Bij helder weer kan je zelf door de telescopen kijken en de maan, planeten en sterren waarnemen.

Rietveld Schröderhuis

Het Rietveld Schröderhuis is niet alleen een van de leukste musea van Utrecht, maar ook UNESCO-werelderfgoed. Ontworpen door Gerrit Rietveld in 1924 is dit huis een icoon van de De Stijl-beweging. Tijdens een rondleiding mag je het huis verkennen en ontdek je hoe Rietveld hier een visie creëerde voor een nieuwe manier van wonen. Een must voor liefhebbers van architectuur en design, en een unieke kans om een van de meest invloedrijke gebouwen van de 20e eeuw te ervaren.

Domtoren

De Domtoren is dagelijks geopend voor rondleidingen. Je gaat met een gids omhoog en ontdekt het verhaal van de Dom, met als beloning het adembenemende uitzicht over stad en regio! De gids vertelt alles over de geschiedenis van de toren, de restauratie en de bijbehorende Domkerk. Voor een complete ervaring van dit historische stukje Utrecht kun je ook de Domkerk, Paleis Lofen en DOMunder bezoeken.

Paleis Lofen

In Paleis Lofen ontdek je het Utrecht van de 12e eeuw. Op 2 juni 1122 gaf keizer Hendrik V de Utrechters stadsrechten in zijn paleis, dat in de volksmond ‘Lofen’ werd genoemd. Een brand verwoestte Paleis Lofen in 1253, maar de resten zijn nog steeds te vinden in de kelders onder de gebouwen tussen het Domplein en de Vismarkt. 

Universiteitsmuseum Utrecht

Het Universiteitsmuseum Utrecht (UMU) is dé plek voor nieuwsgierige aagjes. Het is een echt familiemuseum, gericht op wetenschap en onderzoek. Ontdek de geschiedenis van de wetenschap in Utrecht, van anatomische preparaten tot experimenten die je zelf kunt uitvoeren. Vaak zijn er interactieve tentoonstellingen waar je zelf als onderzoeker aan de slag kunt gaan. In de tuinen van het Universiteitsmuseum Utrecht ontdek je ook de Oude Hortus, een oase van rust in het stadscentrum. Hier loop je door de prachtige tuin en kassen.

Museum Speelklok

Museum Speelklok is tot de nok gevuld met muziekinstrumenten. Van draaiorgels tot koninklijke speeldozen en van carillons tot pianola’s, alles beweegt en maakt muziek. Tijdens de gratis rondleiding zie en hoor eeuwenoude muziekinstrumenten tot leven komen en ontdek je de verhalen achter deze bijzondere objecten. Naast de rondleiding kun je ook speuren naar orgelaapje Toon en zelf je lievelingslied componeren en spelen.

Volksbuurtenmuseum

Het Volksbuurtmuseum geeft een inkijkje in het leven in de Utrechtse volksbuurt Wijk C – ooit zo genoemd omdat de Franse bezetter de Nederlandse namen niet kon (of wilde) uitspreken. 100 jaar geleden was Wijk C de dichtstbevolkte wijk van Utrecht. In de wijk woonden grote gezinnen in kleine krotwoningen. In het museum stap je in het dagelijks leven van de familie De Jong. Een aanrader voor wie geïnteresseerd is in de sociale geschiedenis van Utrecht en de verhalen achter de stad.

Het Utrechts Archief

Het Utrechts Archief is het geheugen van de stad. Niet alleen kun je hier zelf terecht voor archiefonderzoek, het archief geeft je met wisselende tentoonstellingen telkens een nieuw inkijkje in de geschiedenis. Hierbij wordt geput uit de enorme verzameling foto’s, films, middeleeuwse manuscripten, tekeningen en documenten uit het archief. Hier ontdek je het verhaal achter de Domstad. 

Kruideniersmuseum

Stap terug in de tijd in het Kruideniersmuseum. Dit kleine museum is een mooie reconstructie van een 19e-eeuwse kruidenierswinkel in de Utrechtse binnenstad. Je ziet er volop authentieke producten, weegschalen en verpakkingen uit die tijd. En je leert hoe boodschappen doen er vroeger aan toe ging. Een nostalgische en leerzame ervaring. 

Museum van Zuilen

Het Museum van Zuilen ligt in de gelijknamige Utrechtse wijk. Het vertelt het verhaal van het industriële verleden van Zuilen, met aandacht voor de voormalige Werkspoorfabriek en de Demka-staalfabriek. Deze fabrieken lieten Zuilen in nog geen 40 jaar groeien van nog geen 1.000, naar ruim 26.000 inwoners. Je vindt er foto’s, objecten en persoonlijke verhalen die de lokale geschiedenis en de mensen die Zuilen hebben gevormd, tot leven brengen.

Botanische Tuinen Utrecht

De Botanische Tuinen van de Universiteit Utrecht zijn de grootste academische tuin van Nederland met een oppervlak van maar liefst 10 hectare. Een bezoek aan dit groene museum geeft je een frisse blik op de wereld. Tussen de ruim 10.000 plantensoorten van over de hele wereld ontdek je iedere dag iets nieuws! De bijzondere tuinen zijn gebouwd op en rondom Fort Hoofddijk en je ontdekt hier een enorme rotstuin, evolutietuin, tropische kassen en een vogelkijkhut.

Castellum Hoge Woerd

In de Utrechtse wijk Leidsche Rijn vind je Castellum Hoge Woerd, een moderne reconstructie van een Romeins fort. Het museum neemt je mee op een reis door 3.000 jaar geschiedenis, met als pronkstuk het Romeinse schip De Meern 1. Het uitzonderlijk goed bewaard vrachtschip uit 150 na Christus werd opgegraven tijdens de bouw van Leidsche Rijn en is nu hier te bewonderen. Beklim de 6 meter hoge wallen en ga in de ArcheoHotspot zelf als archeoloog aan de slag met echte bodemvondsten.

Musea in de omgeving van Utrecht

Nationaal Militair Museum

Aan de rand van Soesterberg ligt het Nationaal Militair Museum. Boven je hoofd pronken de vliegtuigen van de Nederlandse Luchtmacht en op de grond staan de tanks en andere voertuigen van de Landmacht. Bekijk bijvoorbeeld de Leopard 2A6, een gevechtstank die jarenlang het paradepaardje van Defensie was. Voor kinderen zijn er een leuke binnen- en buitenspeeltuin. In de omgeving van het museum kun je prachtig wandelen en zelfs over de start- en landingsbaan fietsen of wandelen.

Waterliniemuseum Fort bij Vechten

Het Waterliniemuseum op Fort bij Vechten verbindt twee unieke werelden: de strategische Hollandse Waterlinies en de Limes, de grens van het Romeinse Rijk. Een bijzondere plek waar geschiedenis en beleving samenkomen. Wat oudere kinderen kunnen de binnentuin onder water zetten met een nagebouwd sluissysteem. Het museum is goed te combineren met een bezichtiging van Fort Vechten zelf, waar het museum een onderdeel van is.

Museum de Heksenwaag

In Museum de Heksenwaag in Oudewater kun je jezelf wegen op de beroemde heksen weegschaal en ontdekken of je echt een heks bent. In het museum leer je meer over de heksenvervolgingen in de 16e, 17de en 18e eeuw in de Noordelijke Nederlanden en de rol van de Oudewaterse Waag. Want in Oudewater kregen mensen een eerlijke kans om hun onschuld te bewijzen. Voor kinderen is er een speciale kinderfilm en een speurtocht door het museum.

Kasteel de Haar

Kasteel De Haar is het grootste kasteel van Nederland. Baron Etienne van Zuylen en barones Hélène de Rothschild lieten tussen 1892 en 1912 het kasteel vanuit een ruïne herbouwen door architect Pierre Cuypers. Het kasteel ziet er nog precies zo uit als een eeuw geleden. Zaalgidsen vertellen je in geuren en kleuren alle verhalen over de familie en hun gasten. Want hier kwam de internationale jetset op bezoek, van Coco Chanel tot Roger Moore. Een wandeling in de kasteeltuinen is ook altijd de moeite waard. In de winter wordt het kasteel prachtig verlicht tijdens De Lumineuze Nachten.

Nationaal Bomenmuseum

Het Nationaal Bomenmuseum Gimborn in Doorn is de grootste bomentuin van Nederland. Op 29 hectare is een wereldberoemde collectie van 3.000 soorten bomen en struiken verzameld uit alle delen van de wereld. Ontdek kronkelende paden, slingerende waterpartijen, een grote heidetuin, bijzondere doorkijkjes en een enorme boomhut. Max von Gimborn, de stichter, startte deze verzameling al in 1925.

Bezoekerscentrum Grebbelinie

In Bezoekerscentrum Grebbelinie leer je hoe de Grebbelinie van de Tachtigjarige oorlog tot de Tweede Wereldoorlog werd ingezet om op een slimme manier het land te verdedigen. Maak kennis met de eeuwenoude militaire geschiedenis van de linie in de expositieruimte, geniet van een hapje en drankje in Restaurant Grebbelounge of start je eigen ontdekkingstocht langs de linie – er zijn namelijk volop wandelroutes langs de Grebbelinie.

Slot Zuylen

Slot Zuylen is een van de oudste kastelen aan de Vecht, net buiten de stad Utrecht. Het kasteel heeft een rijke familiegeschiedenis met invloedrijke bewoners, zoals schrijfster Belle van Zuylen. In Slot Zuylen maak je kennis met het dagelijks leven van de Utrechtse adel. Bewonder de oorspronkelijk inventaris, van meubilair, boeken, schilderijen van Gerard van Honthorst, zeldzaam glaswerk en Chinees porselein. Een bezoek aan Slot Zuylen is niet compleet zonder een wandeling door de kasteeltuin. Er is ook een mooie wandelroute langs de Vecht en Slot Zuylen uitgezet.

Het bericht Museumpje pakken? Dit zijn de leukste musea in Utrecht verscheen eerst op Cultuur op reis.

Wat is de Grebbelinie?

Op de grens van de provincies Utrecht en Gelderland liggen nog overal sporen van 200 jaar vestinggeschiedenis: de Grebbelinie. Deze eeuwenoude waterlinie vormt een lint van verdedigingswerken die verscholen liggen in het groene landschap van de Gelderse Vallei in Utrecht. In totaal is de Grebbelinie ruim zestig kilometer lang. De linie loopt vanaf de Grebbeberg in Rhenen langs het Valleikanaal en de Eem tot aan het IJsselmeer bij Spakenburg.

De waterlinie is in de achttiende eeuw aangelegd om het land te beschermen tegen invallen van vijanden. In 1784 wordt de linie voor het eerst gebruikt tijdens de inval van de Fransen. Bijna twee eeuwen later maakt de Grebbelinie aan het begin van de Tweede Wereldoorlog deel uit van de Nederlandse hoofdverdediging. Na de oorlog verliest de Grebbelinie zijn functie als verdedigingswerk. In 2011 krijgt de linie de beschermde status van rijksmonument.

Fort aan de Buursteeg

Het Fort aan de Buursteeg is één van de grootste en belangrijkste verdedigingswerken van de Grebbelinie. Het fort werd in 1786 aangelegd en er konden honderden militairen bivakkeren binnen de vestingwallen. In de oorlog van 1794-’95 tegen de Fransen bood het fort ruimte voor soldaten, in 1940 lag het midden in de frontlinie en toen de geallieerden vanuit Ede naderden was het een Duits steunpunt. Alleen de contouren zijn nog zichtbaar, maar daarmee zie je ook wel hoe indrukwekkend het fort is geweest.

Wandelroutes langs de Grebbelinie

Tegenwoordig lopen er verschillende wandelroutes rondom de voormalige Grebbelinie, waarbij je langs verscholen bunkers en kazematten wandelt. Op deze pagina vind je een aantal tips voor mooie gemarkeerde wandelroutes langs de Grebbelinie. Lees snel verder!

Kort maar krachtig: Fortwandeling

Bij de balie van het Bezoekerscentrum Grebbelinie kun je een wandelkaart kopen voor een korte wandeling van zo’n 2,5 kilometer. De wandeling leidt je over het Fort aan de Buursteeg, langs kazematten, een Duitse bunker en loopgraven. Kort maar krachtig dus, en een ideale wandelroute om te combineren met je bezoek aan het bezoekerscentrum. Onderweg geeft de wandelkaart achtergrondinformatie over de geschiedenis van het fort, de betonnen kazematten en de Duitse bunker op het terrein.

Klompenpad Jufferpad

Het 16 kilometer lange Jufferpad is een van de zogenaamde klompenpaden: wandelroutes in de provincies Utrecht en Gelderland. Ze voeren over landgoederen, historische paden en dwars door boerenland. Vaak zelfs over particuliere erven. Het Jufferpad is het honderdste Klompenpad dat is uitgezet — in het buitengebied van Renswoude en Veenendaal. Je loopt langs het statige Kasteel Renswoude en dwars over de historische Grebbelinie. Lees een verslag van deze wandelroute.

Voor de fanatieke loper: het Grebbeliniepad

Wil je al het moois van de Grebbelinie ontdekken, dan kun je het Grebbeliniepad lopen. In 2010 is deze doorgaande wandelroute langs en vooral ook over de Grebbelinie gemarkeerd. Geef je ogen de kost, want je loopt langs forten, kazematten en bunkers, en langs informatiepanelen die je meer vertellen over de Grebbelinie. De route is 91 kilometer lang, verdeeld in 14 etappes van 5 tot 10 kilometer. De etappes kun je natuurlijk met elkaar combineren, maar je bent sowieso een paar dagen zoet met deze langeafstandswandeling. Bij de route is een routegids uitgegeven.

Streekpad Utrechtpad

Het Utrechtpad is een 162 kilometer lang streekpad. Het Utrechtpad verbindt een aantal indrukwekkende natuurgebieden in Utrecht, zoals de Utrechtse Heuvelrug en de Loosdrechtse Plassen. Je loopt door polders en over de heuvelrug, langs kanalen en kabbelende beekjes, dor veengebieden en over graslanden. En dat wordt ook nog eens afgewisseld met stadswandelingen door Utrecht, Wijk bij Duurstede, Amerongen en Amersfoort. Verschillende etappes lopen langs de Grebbelinie.

Grebbelinie Bezoekerscentrum

Het Grebbelinie Bezoekerscentrum in Renswoude is hét vertrekpunt om het verhaal van de Grebbelinie te ontdekken. In het bezoekerscentrum maak je kennis met de lange geschiedenis van deze ruim twee eeuwen oude verdedigingslinie. Je ontdekt het historisch cultureel erfgoed, leert meer over het ontstaan en gebruik van de Grebbelinie én de natuur. Het Grebbelinie Bezoekerscentrum is gevestigd op Fort aan de Buursteeg. Op het terrein ligt ook restaurant Grebbelounge, waar je kunt loungen op het grote terras met prachtig uitzicht. Het bezoekerscentrum is een ideale uitvalsbasis voor mooie wandelingen langs delen van de Grebbelinie.

Fietsen langs de Grebbelinie

Bekijk de blogs over Fietsroute Grebbelinie Noord [56km] en Fietsroute Grebbelinie Zuid [34km] op De Nederlandse Toerist. En Klimmen bij Veenendaal! op Avontuur op Reis.

Meer informatie vind je op de website Opdegrebbelinie.nl, op grebbeliniebezoekerscentrum.nl en op avontuuropreis.com.

Het bericht Mooiste wandelroutes langs de Grebbelinie verscheen eerst op Cultuur op reis.