De storm van 1674

Op 1 augustus 1674 raasde er een enorme storm over Utrecht: ’t Schrickelik Tempeest werd het destijds genoemd. Ingestorte kerken en gevels van huizen, omgewaaide molens: Utrecht werd zwaar getroffen. Een valwind verwoestte het schip van de Domkerk en de toren en de kerk werden van elkaar gescheiden. Ieder jaar wordt op 1 augustus stilgestaan bij de grote storm die in 1674 door Utrecht raasde en een deel van de Domkerk deed instorten. Op deze dag zijn er tal van activiteiten op en rond het Domplein. Zo ontdek je de talloze verhalen die verborgen zijn onder het straatniveau van de Domstad.

Een donkere geschiedenis. De brokstukken van het ingestorte schip bleven maar liefst 150 jaar liggen. Een ruïne in een stad. Op deze plek kwamen homoseksuele mannen in het geheim samen. Rond 1730 betrapte de torenwachter van de Domtoren 2 mannen. Hierop werd een groot aantal mannen in Utrecht berecht en ter dood veroordeeld, en volgde de grootste vervolging van homoseksuelen in Nederland.

Ontstaan van het Domplein

Het puin werd in 1826 opgeruimd en er ontstond ruimte. Hierdoor ontstond het Domplein zoals we dat nu kennen. De Domkerk staat er tegenwoordig nog en uiteraard ook de Domtoren. Rondom het plein vind je verschillende bijzondere gebouwen, zoals het Academiegebouw van de Universiteit Utrecht. Hier vinden geregeld diploma-uitreikingen plaats, maar ook andere academische plechtigheden zoals promoties, oraties, de Opening Academisch Jaar en de Dies. Sinds 1883 siert een standbeeld van Jan van Nassau het Domplein.

Domkerk van Utrecht

Deze middeleeuwse Gotische kathedraal staat al eeuwenlang trots in Utrecht, ook al is een deel van het schip ingestort. Je kunt de Domkerk zelf bezoeken, de kerk is gratis toegankelijk. Wil je meer weten en zien van de kerk, dan zijn er bijzondere rondleidingen, zoals een tour naar de hoogste galerij en de zolders. Op woensdag- en zondagavond worden er vesperdiensten gegeven, en op zaterdagmiddag zijn er vaak concerten te beluisteren. Sla een bezoek aan de Dom dus niet over.

Domtoren

De iconische Domtoren is hét symbool van Utrecht en met zijn 112,32 meter de hoogste kerktoren van Nederland. Op 26 juni 1321 werd de eerste steen van de Domtoren gelegd. Heel Utrecht liep uit om dit bijzondere moment mee te maken. Na ruim 60 jaar was de bouw afgerond. In 1580, het jaar van de beeldenstorm, werden beelden en heiligdommen van de katholieken vernield en werd de Dom een protestantse kerk. In 1674 raasde een storm over Utrecht waarbij het middenschip van de Domkerk instortte.

De Domtoren staat nog fier overeind, en tijdens een rondleiding kun je de Domtoren beklimmen. Via de 465 traptreden klim je naar de top. Vanaf de torentransen heb je een spectaculair uitzicht over zowel de stad als de provincie Utrecht.

Pandhof van de Dom

Verstopt tussen de Domkerk en het academiegebouw ligt de 15e-eeuwse pandhof van de Dom, een van de mooiste plekjes van Utrecht. De pandhof is de kloostertuin van de Domkerk, en bij het ontstaan van de universiteit werd de tuin gebruikt als doorgang naar de collegezalen. Later diende de pandhof onder andere als opslagplaats en als vleesmarkt. Tegenwoordig is het een kleine stadstuin, omringd door gotische gangen. In het midden staat een fontein met een bronzen beeld van een schrijvende kanunnik. In de tuin heb je mooi zicht een aantal waterspuwers en werp je een blik op de steunberen van de Dom.

DOMunder

Onder het Domplein liggen talloze verhalen verborgen. Je ontdekt deze tijdens een rondleiding bij DOMunder. Je gaat eerst met een gids op pad die alles vertelt over de bijzondere vondsten die onder het plein zijn gedaan: van muntschatten tot resten uit de Romeinse tijd, de middeleeuwen en natuurlijk sporen van de storm die het schip liet instorten. Hierna ga je zelf op een ondergrondse ontdekkingstocht en verken je de archeologie van 2000 jaar Domplein.

Paleis Lofen

Rond het jaar 1020 was Utrecht uitgegroeid tot een belangrijke plaats, onderdeel van het Duitse keizerrijk. In de bisschoppelijke burcht werd een paleis voor de keizer gebouwd, Paleis Lofen. In 1122 kreeg Utrecht in dit paleis stadsrechten uit de handen van keizer Hendrik V. Hiermee mocht rondom de stad een stadsmuur met gracht aangelegd worden en kregen de Utrechtse burgers tolvoordelen. Een brand verwoestte Paleis Lofen in 1253, maar de resten zijn nog steeds te vinden in de kelders onder de gebouwen tussen het Domplein en de Vismarkt. Sinds een aantal jaar kun je deze bijzondere plek bezoeken.

Sporen van het Castellum Traiectum

Wandelend over het Domplein zijn je misschien ook wel de stalen richels opgevallen die tussen de straatstenen liggen. Deze lijnen markeren de muur van het oude Romeinse castellum dat hier lag, op de grenzen van het Romeinse Rijk. De Romeinen waren op weg naar het noorden van Nederland maar stuitten op de rivier de Rijn. Langs (de voormalige loop van) de Rijn werden torens gebouwd, maar op verschillende plekken ook een castellum. Het castellum in Utrecht bestreek het hele Domplein plus de plekken waar nu de Domtoren en Domkerk staan. Bij elke richel staat aangegeven hoe de grenzen van het Romeinse Rijk vroeger liepen. Bijzonder is dat de richels soms verlicht zijn en af en toe zelfs nevel verspreiden.

Het hart van Utrecht

Nergens in Nederland vind je 2000 jaar geschiedenis zo dicht op en door elkaar. Hier bouwden de Romeinen aan het begin van de jaartelling Castellum Traiectum, verrees later de bisschoppelijke burcht en op precies dezelfde plek verspreidde Willibrord eind 7e eeuw het christendom. In 1122 ontving Utrecht bij Paleis Lofen stadsrechten. Utrecht groeide uit tot de belangrijkste stad in middeleeuws Nederland. En de verwoestende storm in 1674? Daaraan hebben we wel het huidige Domplein te danken. Dus als je volgende keer in Utrecht bent, neem dan de tijd om rond te dwalen door duizenden jaren verhalen.

Leestips

• De leukste musea van Utrecht
• Castellum Hoge Woerd in Utrecht
• Dit zijn de meest bijzondere plekjes in Utrecht

Het bericht Domplein in Utrecht: 2000 jaar geschiedenis op één plein verscheen eerst op Cultuur op reis.

Gek op de mosasaurus

Sinds een paar weken gaat het hier nog maar over één ding: de mosasaurus. Keer op keer moet ik het nieuwe boek Een knipoog van een mosasaurus voorlezen. De driejarige weet inmiddels alles over de ontdekking van een fossiel van een mosasaurus in de mergelgroeve bij Maastricht en wil nog maar naar één plek toe: het Natuurhistorisch Museum Maastricht. En dus trekken we samen naar het zuiden van het land, op weg naar een museumbezoek dat hij al weken in zijn hoofd heeft.

Een knipoog van een mosasaurus

Het is een geluk dat het zo’n stevig boekje is, anders was het inmiddels waarschijnlijk al stukgelezen. Bijna iedere avond ligt het Gouden Boekje Een knipoog van een mosasaurus boven op de voorleesstapel. Het korte verhaal is geschreven door Jacques Vriens, geïllustreerd door Ivan & Ilia, en gemaakt in samenwerking met Centre Céramique en het Natuurhistorisch Museum Maastricht.

Het verhaal gaat over Laila en Jelle, twee kinderen die gek zijn op dino’s. Wanneer ze horen over de ontdekking van een fossiel van een mosasaurus in een mergelgroeve bij Maastricht, worden ze nieuwsgierig en gaan ze op bezoek bij het museum. ’s Nachts droomt Laila dat de mosasaurus haar een knipoog geeft. En die droom lijkt aanstekelijk, want mijn zoontje staat inmiddels nog net niet met de Museumkaart in de hand bij de voordeur. Hij is klaar om op pad te gaan.

Op naar Maastricht

“Daar is het!” klinkt het plotseling. We lopen door het Jekerkwartier richting het De Bosquetplein, en ineens herkent mijn zoontje de bronzen toegangsdeur van het museum uit de illustraties van Ivan en Ilia. Trots poseert hij met het boekje in zijn hand voor het Natuurhistorisch Museum Maastricht.

Binnen rent hij naar de kassa om de Museumkaarten te laten scannen, en dan wordt hij stil. Heel stil. Direct naast de ingang begint de Mosasaurus Experience. Het idee is dat je eerst door het museum loopt om meer te leren over het Krijt, de mosasaurus en de natuur van Limburg vroeger en nu. Maar de mosasaurus lonkt. En dus gaan we eerst daarheen.

Oog in oog met de Mosasaurus

Na een paar stappen stokt zijn adem. In de ruimte hangt een immens 3D-geprint skelet van een mosasaurus. Bij binnenkomst kijk je recht in zijn bek, en van dichtbij is hij ineens wel erg groot. Oog in oog staan met een ‘dino’ maakt indruk — zelfs op een driejarige die zichzelf heel groot en stoer vindt.

De tentoonstelling Ontmoet Bèr – Mosasaurus Experience vertelt het verhaal van het Maastrichtien, het laatste deel van het Krijt. Tussen 70 en 66 miljoen jaar geleden lag hier een ondiepe, subtropische zee. In die Krijtzee leefden de Maashagedissen: mosasauriërs. De beroemdste is Bèr, een mosasaurus die in 1998 werd gevonden in de ENCI-groeve, waar je tegenwoordig ook kunt wandelen.

Het 3D-geprinte skelet van Bèr vormt het middelpunt van de tentoonstelling. Omdat slechts zo’n 40 procent van het oorspronkelijke skelet is teruggevonden, is de rest gemodelleerd op basis van fossielen uit Noord-Amerika en Angola. Met 3D-printers van Naturalis in Leiden zijn alle botten millimeter voor millimeter op ware grootte nagemaakt in kunststof.

Terwijl mijn zoontje door de ruimte rent en filmpjes bekijkt van een zwemmende Bèr, sta ik stil bij het skelet. Elf meter lang, zo’n vierhonderd botten, hangend aan het plafond recht boven je hoofd. De film op de achtergrond brengt het geheel tot leven.

Het Natuurhistorisch Museum ontdekken

Wanneer we ons losmaken van de Mosasaurus Experience en de rest van het museum verkennen, dwalen we langs fossielen, botten en opgezette dieren. Het Natuurhistorisch Museum Maastricht bezit fossielen van vijf verschillende soorten mosasaurussen, maar er is veel meer te zien.

Mijn zoontje kruipt door een vossenhol, gruwelt van de insecten en kijkt zijn ogen uit bij de opgezette vogels. Hij herkent er verschillende en luistert aandachtig naar de bijbehorende geluiden. Hij doet speurtochten, bladert door het Fossiele vriendjes-vriendenboekje, laat mij alles voorlezen (al begrijpt hij niet alles) en kijkt verwonderd naar de “hele, hele, hele oude botten” die hij in kijkkastjes vindt.

Even later staat hij opnieuw oog in oog met een mosasaurus. Dit keer met Manny, een replica. Het fossiel van deze mosasaurus werd halverwege de achttiende eeuw gevonden in de Sint-Pietersberg, maar werd door de Franse bezetter meegenomen naar Parijs. Tot op de dag van vandaag pleit het Natuurhistorisch Museum Maastricht voor teruggave van het skelet door het Muséum national d’Histoire naturelle.

Dan gaan we naar buiten. Het museum ligt aan het einde van de Grote Looiersstraat, vlak bij de oude vestingmuren van Maastricht, en is gevestigd in het voormalige kloostercomplex van de Grauwzusters uit de zeventiende eeuw. Vanuit de binnentuin zie ik de Jeker stromen. Ook de binnentuin zelf is bijzonder: een botanische tuin die er nu wat grauw bij ligt maar die in de zomer een groene oase vormt. Hier ligt een zesduizend kilo zwaar blok steen met Bèrs schedel, permanent tentoongesteld in een glazen ruimte, omdat het fossiel te groot en te fragiel is om te verplaatsen.

Naar huis met een knipoog

Na een laatste blik op Bèr gaan we na uren rondstruinen door het museum weer naar huis. Met een hoofd vol verhalen, indrukken en heel veel mosasaurussen. En mijn zoontje weet het zeker: ook hij kreeg een knipoog van de mosasaurus.

Goed om te weten: de Gouden Boekjes

De Gouden Boekjes zijn stevige, handzame kinderprentenboeken met het herkenbare gouden randje. Oorspronkelijk afkomstig uit Amerika, maar in Nederland uitgegeven door Uitgeverij Rubinstein. Er zijn meerdere Gouden Boekjes gemaakt in samenwerking met musea, zoals het Rijksmuseum (Het meisje met de gouden jurk, Marten & Oopjen) en Teylers Museum (Het spook in Teylers huis).

Een knipoog van een mosasaurus is een spannend en meeslepend kinderboek dat van begin tot eind weet te boeien. Dat is natuurlijk wel toevertrouwd aan de bekende kinderboekenschrijver Jacques Vriens. De illustraties van Ivan & Ilia brengen het verhaal op prachtige wijze tot leven: ze zijn warm, kleurrijk en bijzonder aansprekend. Dankzij deze illustraties verandert zelfs een grote, enge mosasaurus in een onverwachte vriend voor een driejarige. Hoe leuk is dat: eerst Een knipoog van een Mosasaurus voorlezen en daarna samen naar het museum?

Met een museumkaart is Natuurhistorisch Museum Maastricht gratis te bezoeken. Het museum ligt in het historische centrum van Maastricht, dus combineer je museumbezoek gerust met een korte stedentrip.

Goed om te weten: Dit artikel bevat affiliate links. Wanneer je een product koopt of boeking maakt via een van deze links, ontvangt Cultuur op Reis een kleine commissie zónder extra kosten voor jou.

Het bericht Op zoek naar de mosasaurus in het Natuurhistorisch Museum Maastricht verscheen eerst op Cultuur op reis.

Kasteel de Haar komt tot leven

Ik breng geregeld een bezoek aan het monumentale Kasteel de Haar in het Utrechtse dorpje Haarzuilens. Ik maak een rondje door het kasteel – de vrijwilligers weten me altijd weer iets nieuws te vertellen – of ik wandel door de kasteeltuinen. Maar zo aan het einde van het jaar is een bezoek aan het kasteel extra sprookjesachtig. Kasteel de Haar staat in december namelijk in het teken van het unieke lichtevenement ‘De Lumineuze Nachten van Kasteel de Haar.’

Zodra de schemer valt, komt het kasteelpark tot leven. Het begint al zodra ik de brug naar de poort op loop. De toegangspoort is prachtig verlicht en dit is nog maar het begin. Het kasteel, de grachten, de standbeelden, bomen en vijvers worden als filmdecor gebruikt voor de lichtshow en dit jaar staan de dieren van het park centraal. Prachtige lichtinstallaties vertellen het verhaal van de dieren die hier vroeger rondliepen. De blauwe reiger in de slotgracht, de pauw die een diner verstoorde en de waterbuffels die naar het park werden gebracht. En vergeet de papegaaien niet, die de stem van de barones van Kasteel de Haar zo goed konden imiteren dat de butler hen steeds eten bracht.

Een magische winteravond

De projecties op de kasteelmuren zijn ronduit spectaculair. De combinatie van de sfeer, het verhaal en de wandeling langs mooie lichtinstallaties maken het een magische beleving. De Lumineuze Nachten is te zien van 6 december tot en met 4 januari. Als bezoeker loop je door het park en krijg je verschillende videoprojecties te zien. Elk jaar wordt er een nieuw verhaal verteld, waarbij telkens wordt geput uit waargebeurde, historische gebeurtenissen van het domein van kasteel de Haar. Mét de nodige magie zodat het verhaal boeiend is voor zowel volwassenen als kinderen.

Meer weten?

Wat zijn de Lumineuze Nachten?

De Lumineuze Nachten van kasteel de Haar is een magische wandeling door de tuinen rondom het kasteel. De wandeling duurt zo’n 1,5 uur en is ongeveer 2,2 kilometer lang. Tijdens de wandeling zie je verschillende lichtprojecties en hoor je verhalen over kasteel de Haar en zijn bewoners. De Lumineuze Nachten vinden telkens plaats na zonsondergang. Als je een vroeg tijdslot kiest kun je (met je Museumkaart) vooraf ook nog het museum zelf bezoeken.

Kaarten voor De Lumineuze Nachten

Kaarten voor De Lumineuze Nachten kosten € 23,50 voor volwassenen en € 18,50 voor kinderen vanaf 4 jaar, inclusief servicekosten. Kinderen tot en met 3 jaar krijgen gratis toegang. Tickets zijn uitsluitend online verkrijgbaar; je kiest zelf je tijdslot. Wacht niet te lang, het evenement is snel uitverkocht. Meer informatie en tickets vind je op de website van De Lumineuze Nachten.

Met de trein naar De Lumineuze Nachten

Wil je lekker duurzaam met de trein naar De Lumineuze Nachten afreizen? Dat kan! Deze editie is er een samenwerking met de NS. In de Spoordeelwinkel kun je combinatietickets kopen, waarbij je een treinticket en toegangskaartje krijgt én daarnaast gratis gebruik kunt maken van een shuttlebus van en naar Station Vleuten. Extra fijn is dat er hierdoor 360 tickets per dag beschikbaar zijn, bovenop de standaard tickets op de event website.

Meer musea in en om Utrecht bezoeken? Lees de blog over de leukste musea in Utrecht en omgeving.

Het bericht De Lumineuze Nachten: een magische avondwandeling door de tuinen van Kasteel de Haar verscheen eerst op Cultuur op reis.

Musea in Utrecht

Centraal Museum

Centraal Museum Utrecht is gevestigd in het voormalige Agnietenklooster, midden in het mooie museumkwartier van Utrecht. Hier vind je een mix van oude meesters, moderne kunst en stadsgeschiedenis. Zo bewonder je er de grootste verzameling werken van Gerrit Rietveld ter wereld, het nagebouwde atelier van Dick Bruna – geestelijk vader van Nijntje, een 17e-eeuws poppenhuis en een eeuwenoud schip. De tijdelijke tentoonstellingen zijn altijd een apart bezoek waard.

Nijntje Museum

Ieder kind moet ooit in het Nijntje Museum geweest zijn. In dit kindvriendelijke museum ontdekken peuters en kleuters de wereld door te spelen, kijken en onderzoeken. Ze leren tellen, ontdekken woorden en gaan zelf aan de slag met vorm en kleur, geïnspireerd op de prentenboeken van Dick Bruna. Ook ontdekken ze Nijntjes huis en rijden over een verkeersplein met een Nijntje trein of auto. Zorg dat de spoorbomen op tijd omlaag gaan!

DOMunder

DOMunder neemt je mee onder het Domplein in Utrecht. Hier ontdek je sporen van het Romeinse verleden van Utrecht en van de roemrijke middeleeuwen, en herbeleef je de verwoestende storm van 1674 waarbij het schip van de Domkerk instortte en het Domplein ontstond. Pak de slimme zaklamp en ga op een ondergrondse ontdekkingstocht vol spannende verhalen en archeologische schatten. Hier kun je de fundamenten van de via praetoria (de weg die van noord naar zuid liep door het castellum) bijna aanraken en zie je de fundamenten van de principia (het hoofdgebouw van de Romeinse commandant). Lees over alles wat er op en onder het Domplein te zien is.

Museum Catharijneconvent

In een prachtig voormalig klooster aan de Nieuwegracht ligt Museum Catharijneconvent. Dit is hét museum voor religieuze kunst en geschiedenis in Nederland. Aan de hand van middeleeuwse schilderijen, sculpturen en manuscripten vertelt het museum het verhaal van het christendom in Nederland. Zo vind je er onder meer schilderijen van Rembrandt, Pieter Saenredam en Jan van Scorel. Hoogtepunt is de schatkamer met indrukwekkende religieuze artefacten. Aan het einde van het jaar vind je in dit museum ook het Huis van Sinterklaas en de mooiste kerststal van Nederland.

Spoorwegmuseum

Voor treinfanaten van alle leeftijden is er het Spoorwegmuseum. In het oude Maliebaanstation ontdek je 175 jaar spoorweggeschiedenis. Historische stoomlocomotieven staan zij aan zij met moderne NS-treinen. Neem een kijkje in koninklijke wachtkamers en beleef de spannende attracties. Het is echt een museum waar niet alleen de kinderen maar ook de (groot-)ouders hun ogen uitkijken. Extra leuk? Neem de museumtrein van Utrecht Centraal naar het Spoorwegmuseum, of maak een rit in een historische trein.

Sonnenborgh Museum en Sterrenwacht

Museum Sonnenborgh is gehuisvest in een 16e-eeuws bastion en 19e-eeuwse sterrenwacht en combineert astronomie en meteorologie. In het museum beklim je de trappen naar de sterrenkoepels, bewonder je historische telescopen, leer je meer over de samenstelling van de zon en verken je het heelal in het planetarium. Op sterrenkijkavonden krijg je een mini-college over het heelal. Bij helder weer kan je zelf door de telescopen kijken en de maan, planeten en sterren waarnemen.

Rietveld Schröderhuis

Het Rietveld Schröderhuis is niet alleen een van de leukste musea van Utrecht, maar ook UNESCO-werelderfgoed. Ontworpen door Gerrit Rietveld in 1924 is dit huis een icoon van de De Stijl-beweging. Tijdens een rondleiding mag je het huis verkennen en ontdek je hoe Rietveld hier een visie creëerde voor een nieuwe manier van wonen. Een must voor liefhebbers van architectuur en design, en een unieke kans om een van de meest invloedrijke gebouwen van de 20e eeuw te ervaren.

Domtoren

De Domtoren is dagelijks geopend voor rondleidingen. Je gaat met een gids omhoog en ontdekt het verhaal van de Dom, met als beloning het adembenemende uitzicht over stad en regio! De gids vertelt alles over de geschiedenis van de toren, de restauratie en de bijbehorende Domkerk. Voor een complete ervaring van dit historische stukje Utrecht kun je ook de Domkerk, Paleis Lofen en DOMunder bezoeken.

Paleis Lofen

In Paleis Lofen ontdek je het Utrecht van de 12e eeuw. Op 2 juni 1122 gaf keizer Hendrik V de Utrechters stadsrechten in zijn paleis, dat in de volksmond ‘Lofen’ werd genoemd. Een brand verwoestte Paleis Lofen in 1253, maar de resten zijn nog steeds te vinden in de kelders onder de gebouwen tussen het Domplein en de Vismarkt. 

Universiteitsmuseum Utrecht

Het Universiteitsmuseum Utrecht (UMU) is dé plek voor nieuwsgierige aagjes. Het is een echt familiemuseum, gericht op wetenschap en onderzoek. Ontdek de geschiedenis van de wetenschap in Utrecht, van anatomische preparaten tot experimenten die je zelf kunt uitvoeren. Vaak zijn er interactieve tentoonstellingen waar je zelf als onderzoeker aan de slag kunt gaan. In de tuinen van het Universiteitsmuseum Utrecht ontdek je ook de Oude Hortus, een oase van rust in het stadscentrum. Hier loop je door de prachtige tuin en kassen.

Museum Speelklok

Museum Speelklok is tot de nok gevuld met muziekinstrumenten. Van draaiorgels tot koninklijke speeldozen en van carillons tot pianola’s, alles beweegt en maakt muziek. Tijdens de gratis rondleiding zie en hoor eeuwenoude muziekinstrumenten tot leven komen en ontdek je de verhalen achter deze bijzondere objecten. Naast de rondleiding kun je ook speuren naar orgelaapje Toon en zelf je lievelingslied componeren en spelen.

Volksbuurtenmuseum

Het Volksbuurtmuseum geeft een inkijkje in het leven in de Utrechtse volksbuurt Wijk C – ooit zo genoemd omdat de Franse bezetter de Nederlandse namen niet kon (of wilde) uitspreken. 100 jaar geleden was Wijk C de dichtstbevolkte wijk van Utrecht. In de wijk woonden grote gezinnen in kleine krotwoningen. In het museum stap je in het dagelijks leven van de familie De Jong. Een aanrader voor wie geïnteresseerd is in de sociale geschiedenis van Utrecht en de verhalen achter de stad.

Het Utrechts Archief

Het Utrechts Archief is het geheugen van de stad. Niet alleen kun je hier zelf terecht voor archiefonderzoek, het archief geeft je met wisselende tentoonstellingen telkens een nieuw inkijkje in de geschiedenis. Hierbij wordt geput uit de enorme verzameling foto’s, films, middeleeuwse manuscripten, tekeningen en documenten uit het archief. Hier ontdek je het verhaal achter de Domstad. 

Kruideniersmuseum

Stap terug in de tijd in het Kruideniersmuseum. Dit kleine museum is een mooie reconstructie van een 19e-eeuwse kruidenierswinkel in de Utrechtse binnenstad. Je ziet er volop authentieke producten, weegschalen en verpakkingen uit die tijd. En je leert hoe boodschappen doen er vroeger aan toe ging. Een nostalgische en leerzame ervaring. 

Museum van Zuilen

Het Museum van Zuilen ligt in de gelijknamige Utrechtse wijk. Het vertelt het verhaal van het industriële verleden van Zuilen, met aandacht voor de voormalige Werkspoorfabriek en de Demka-staalfabriek. Deze fabrieken lieten Zuilen in nog geen 40 jaar groeien van nog geen 1.000, naar ruim 26.000 inwoners. Je vindt er foto’s, objecten en persoonlijke verhalen die de lokale geschiedenis en de mensen die Zuilen hebben gevormd, tot leven brengen.

Botanische Tuinen Utrecht

De Botanische Tuinen van de Universiteit Utrecht zijn de grootste academische tuin van Nederland met een oppervlak van maar liefst 10 hectare. Een bezoek aan dit groene museum geeft je een frisse blik op de wereld. Tussen de ruim 10.000 plantensoorten van over de hele wereld ontdek je iedere dag iets nieuws! De bijzondere tuinen zijn gebouwd op en rondom Fort Hoofddijk en je ontdekt hier een enorme rotstuin, evolutietuin, tropische kassen en een vogelkijkhut.

Castellum Hoge Woerd

In de Utrechtse wijk Leidsche Rijn vind je Castellum Hoge Woerd, een moderne reconstructie van een Romeins fort. Het museum neemt je mee op een reis door 3.000 jaar geschiedenis, met als pronkstuk het Romeinse schip De Meern 1. Het uitzonderlijk goed bewaard vrachtschip uit 150 na Christus werd opgegraven tijdens de bouw van Leidsche Rijn en is nu hier te bewonderen. Beklim de 6 meter hoge wallen en ga in de ArcheoHotspot zelf als archeoloog aan de slag met echte bodemvondsten.

Musea in de omgeving van Utrecht

Nationaal Militair Museum

Aan de rand van Soesterberg ligt het Nationaal Militair Museum. Boven je hoofd pronken de vliegtuigen van de Nederlandse Luchtmacht en op de grond staan de tanks en andere voertuigen van de Landmacht. Bekijk bijvoorbeeld de Leopard 2A6, een gevechtstank die jarenlang het paradepaardje van Defensie was. Voor kinderen zijn er een leuke binnen- en buitenspeeltuin. In de omgeving van het museum kun je prachtig wandelen en zelfs over de start- en landingsbaan fietsen of wandelen.

Waterliniemuseum Fort bij Vechten

Het Waterliniemuseum op Fort bij Vechten verbindt twee unieke werelden: de strategische Hollandse Waterlinies en de Limes, de grens van het Romeinse Rijk. Een bijzondere plek waar geschiedenis en beleving samenkomen. Wat oudere kinderen kunnen de binnentuin onder water zetten met een nagebouwd sluissysteem. Het museum is goed te combineren met een bezichtiging van Fort Vechten zelf, waar het museum een onderdeel van is.

Museum de Heksenwaag

In Museum de Heksenwaag in Oudewater kun je jezelf wegen op de beroemde heksen weegschaal en ontdekken of je echt een heks bent. In het museum leer je meer over de heksenvervolgingen in de 16e, 17de en 18e eeuw in de Noordelijke Nederlanden en de rol van de Oudewaterse Waag. Want in Oudewater kregen mensen een eerlijke kans om hun onschuld te bewijzen. Voor kinderen is er een speciale kinderfilm en een speurtocht door het museum.

Kasteel de Haar

Kasteel De Haar is het grootste kasteel van Nederland. Baron Etienne van Zuylen en barones Hélène de Rothschild lieten tussen 1892 en 1912 het kasteel vanuit een ruïne herbouwen door architect Pierre Cuypers. Het kasteel ziet er nog precies zo uit als een eeuw geleden. Zaalgidsen vertellen je in geuren en kleuren alle verhalen over de familie en hun gasten. Want hier kwam de internationale jetset op bezoek, van Coco Chanel tot Roger Moore. Een wandeling in de kasteeltuinen is ook altijd de moeite waard. In de winter wordt het kasteel prachtig verlicht tijdens De Lumineuze Nachten.

Nationaal Bomenmuseum

Het Nationaal Bomenmuseum Gimborn in Doorn is de grootste bomentuin van Nederland. Op 29 hectare is een wereldberoemde collectie van 3.000 soorten bomen en struiken verzameld uit alle delen van de wereld. Ontdek kronkelende paden, slingerende waterpartijen, een grote heidetuin, bijzondere doorkijkjes en een enorme boomhut. Max von Gimborn, de stichter, startte deze verzameling al in 1925.

Bezoekerscentrum Grebbelinie

In Bezoekerscentrum Grebbelinie leer je hoe de Grebbelinie van de Tachtigjarige oorlog tot de Tweede Wereldoorlog werd ingezet om op een slimme manier het land te verdedigen. Maak kennis met de eeuwenoude militaire geschiedenis van de linie in de expositieruimte, geniet van een hapje en drankje in Restaurant Grebbelounge of start je eigen ontdekkingstocht langs de linie – er zijn namelijk volop wandelroutes langs de Grebbelinie.

Slot Zuylen

Slot Zuylen is een van de oudste kastelen aan de Vecht, net buiten de stad Utrecht. Het kasteel heeft een rijke familiegeschiedenis met invloedrijke bewoners, zoals schrijfster Belle van Zuylen. In Slot Zuylen maak je kennis met het dagelijks leven van de Utrechtse adel. Bewonder de oorspronkelijk inventaris, van meubilair, boeken, schilderijen van Gerard van Honthorst, zeldzaam glaswerk en Chinees porselein. Een bezoek aan Slot Zuylen is niet compleet zonder een wandeling door de kasteeltuin. Er is ook een mooie wandelroute langs de Vecht en Slot Zuylen uitgezet.

Het bericht Museumpje pakken? Dit zijn de leukste musea in Utrecht verscheen eerst op Cultuur op reis.

Wat is de Grebbelinie?

Op de grens van de provincies Utrecht en Gelderland liggen nog overal sporen van 200 jaar vestinggeschiedenis: de Grebbelinie. Deze eeuwenoude waterlinie vormt een lint van verdedigingswerken die verscholen liggen in het groene landschap van de Gelderse Vallei in Utrecht. In totaal is de Grebbelinie ruim zestig kilometer lang. De linie loopt vanaf de Grebbeberg in Rhenen langs het Valleikanaal en de Eem tot aan het IJsselmeer bij Spakenburg.

De waterlinie is in de achttiende eeuw aangelegd om het land te beschermen tegen invallen van vijanden. In 1784 wordt de linie voor het eerst gebruikt tijdens de inval van de Fransen. Bijna twee eeuwen later maakt de Grebbelinie aan het begin van de Tweede Wereldoorlog deel uit van de Nederlandse hoofdverdediging. Na de oorlog verliest de Grebbelinie zijn functie als verdedigingswerk. In 2011 krijgt de linie de beschermde status van rijksmonument.

Fort aan de Buursteeg

Het Fort aan de Buursteeg is één van de grootste en belangrijkste verdedigingswerken van de Grebbelinie. Het fort werd in 1786 aangelegd en er konden honderden militairen bivakkeren binnen de vestingwallen. In de oorlog van 1794-’95 tegen de Fransen bood het fort ruimte voor soldaten, in 1940 lag het midden in de frontlinie en toen de geallieerden vanuit Ede naderden was het een Duits steunpunt. Alleen de contouren zijn nog zichtbaar, maar daarmee zie je ook wel hoe indrukwekkend het fort is geweest.

Wandelroutes langs de Grebbelinie

Tegenwoordig lopen er verschillende wandelroutes rondom de voormalige Grebbelinie, waarbij je langs verscholen bunkers en kazematten wandelt. Op deze pagina vind je een aantal tips voor mooie gemarkeerde wandelroutes langs de Grebbelinie. Lees snel verder!

Kort maar krachtig: Fortwandeling

Bij de balie van het Bezoekerscentrum Grebbelinie kun je een wandelkaart kopen voor een korte wandeling van zo’n 2,5 kilometer. De wandeling leidt je over het Fort aan de Buursteeg, langs kazematten, een Duitse bunker en loopgraven. Kort maar krachtig dus, en een ideale wandelroute om te combineren met je bezoek aan het bezoekerscentrum. Onderweg geeft de wandelkaart achtergrondinformatie over de geschiedenis van het fort, de betonnen kazematten en de Duitse bunker op het terrein.

Klompenpad Jufferpad

Het 16 kilometer lange Jufferpad is een van de zogenaamde klompenpaden: wandelroutes in de provincies Utrecht en Gelderland. Ze voeren over landgoederen, historische paden en dwars door boerenland. Vaak zelfs over particuliere erven. Het Jufferpad is het honderdste Klompenpad dat is uitgezet — in het buitengebied van Renswoude en Veenendaal. Je loopt langs het statige Kasteel Renswoude en dwars over de historische Grebbelinie. Lees een verslag van deze wandelroute.

Voor de fanatieke loper: het Grebbeliniepad

Wil je al het moois van de Grebbelinie ontdekken, dan kun je het Grebbeliniepad lopen. In 2010 is deze doorgaande wandelroute langs en vooral ook over de Grebbelinie gemarkeerd. Geef je ogen de kost, want je loopt langs forten, kazematten en bunkers, en langs informatiepanelen die je meer vertellen over de Grebbelinie. De route is 91 kilometer lang, verdeeld in 14 etappes van 5 tot 10 kilometer. De etappes kun je natuurlijk met elkaar combineren, maar je bent sowieso een paar dagen zoet met deze langeafstandswandeling. Bij de route is een handige routegids uitgegeven*.

Streekpad Utrechtpad

Het Utrechtpad is een 162 kilometer lang streekpad. Het Utrechtpad verbindt een aantal indrukwekkende natuurgebieden in Utrecht, zoals de Utrechtse Heuvelrug en de Loosdrechtse Plassen. Je loopt door polders en over de heuvelrug, langs kanalen en kabbelende beekjes, dor veengebieden en over graslanden. En dat wordt ook nog eens afgewisseld met stadswandelingen door Utrecht, Wijk bij Duurstede, Amerongen en Amersfoort. Verschillende etappes lopen langs de Grebbelinie.

Grebbelinie Bezoekerscentrum

Het Grebbelinie Bezoekerscentrum in Renswoude is hét vertrekpunt om het verhaal van de Grebbelinie te ontdekken. In het bezoekerscentrum maak je kennis met de lange geschiedenis van deze ruim twee eeuwen oude verdedigingslinie. Je ontdekt het historisch cultureel erfgoed, leert meer over het ontstaan en gebruik van de Grebbelinie én de natuur. Het Grebbelinie Bezoekerscentrum is gevestigd op Fort aan de Buursteeg. Op het terrein ligt ook restaurant Grebbelounge, waar je kunt loungen op het grote terras met prachtig uitzicht. Het bezoekerscentrum is een ideale uitvalsbasis voor mooie wandelingen langs delen van de Grebbelinie.

Fietsen langs de Grebbelinie

Bekijk de blogs over Fietsroute Grebbelinie Noord [56km] en Fietsroute Grebbelinie Zuid [34km] op De Nederlandse Toerist. En Klimmen bij Veenendaal! op Avontuur op Reis.

Meer informatie vind je op de website Opdegrebbelinie.nl, op grebbeliniebezoekerscentrum.nl en op avontuuropreis.com.

Goed om te weten: Ik bezocht de Grebbelinie op uitnodiging. Dit artikel bevat affiliate links. Wanneer je een product koopt of boeking maakt via een van deze links, ontvangt Cultuur op Reis een kleine commissie zónder extra kosten voor jou.

Het bericht Mooiste wandelroutes langs de Grebbelinie verscheen eerst op Cultuur op reis.

Onderweg met de Muizeneus

De Muizeneus staat al klaar op spoor 3 van Utrecht Maliebaan, het treinstation bij het Spoorwegmuseum. Donkergroen met een vleugje felrood valt hij goed op naast de moderne gele NS-treinen. Ik neem plaats in een kleine zes­persoons coupé. Meteen valt het me op hoe anders dit is dan de moderne treinen waar ik wekelijks in stap. De bekleding, de kleine details. Bordjes voor de tweede en derde klasse, oude foto’s die in de coupes hangen. Het voelt alsof ik tientallen jaren terug in de tijd ben gestapt. En dat is ook zo, want het treinstel dateert uit 1952.

Wanneer het fluitsignaal klinkt en we vertrekken, merk ik het verschil nog beter. Geen zachte zoem, maar een ritmisch geratel vult de coupé. Dit is reizen met karakter. De trein komt langzaam op gang en voert eerst dwars door Utrecht. Het is bijzonder om langs de Maliebaan te rijden en de Biltstraat over te steken, in een trein die hier eigenlijk niet meer thuishoort.

De ramen van de trein kunnen nog open en al snel komt het geluid van de stad naar binnen. Utrecht glijdt langzaam voorbij. Mensen kijken verbaasd op, bij de overwegen zie ik fietsers hun telefoons grijpen om snel een foto te maken. Geregeld staan er treinspotters met serieuze camera’s klaar om een zeldzame foto te schieten. Want hoe vaak zie je nu nog een trein als deze voorbij komen?

Leestip! Museumpje pakken? Dit zijn de leukste musea in Utrecht.

Wachten op de intercity’s

Langzaamaan bouwen we snelheid op en we passeren Bilthoven en Den Dolder. Wanneer er een intercity met volle vaart in de tegenovergestelde richting langsraast, giert de lucht door de open ramen: een kort, oorverdovend moment. Omdat de Mat ’46 zich moet voegen naar de dienstregeling van de moderne treinen, staan we soms bijna stil bij een rood sein. Dan zoeven er intercity’s en sprinters langs, terwijl onze trein geduldig wacht.

Het vertraagt de reis, maar dat maakt het juist mooi. Dit is slow travel op het spoor. Ik heb tijd om uit het raam te kijken, de details van het interieur in me op te nemen, en me even voor te stellen hoe het moet zijn geweest toen dit dé trein van Nederland was.

De Mat ’46 van het Spoorwegmuseum is in 1952 gebouwd bij Werkspoor, ook in Utrecht. Treinstel 273 reed tot in de jaren 80 als stop- en sneltrein door Nederland. Hier kreeg de trein de bijnaam Muizeneus, te danken aan de gele ‘snorharen’ die ter versiering op de voorkant werden geschilderd. Na zijn pensioen ging het treinstel naar het Spoorwegmuseum. Hier werd de Muizeneus volledig hersteld en daarbij kreeg hij ook weer de kleuren waarmee hij van de fabrieksband afrolde: donkergroen met een rode bies.

Aankomst in Amersfoort

Na een rit van zo’n dertig minuten komen we aan op Amersfoort Centraal. Het perron vult zich met nieuwsgierige blikken: reizigers die duidelijk niet hadden verwacht dat er ineens een trein uit de jaren vijftig voor hun neus zou stoppen. Het maakt de aankomst extra bijzonder.

We mogen kort uitstappen om de Muizeneus van buitenaf te bewonderen, maar het station zelf kunnen we niet verlaten. Dat hoeft ook niet: de charme van dit uitstapje zit hem juist in de reis zelf, niet in de bestemming.

Op de terugweg naar Utrecht voelt het alsof de tijd even heeft stilgestaan. De coupé, het geluid, de reacties van mensen onderweg – alles samen maakt deze rit meer dan zomaar een treinreis. Het is erfgoed dat nog altijd leeft.

Rondrit met een historische trein

Mocht je de kans krijgen om mee te rijden met de Mat ’46 of een andere historische trein van het Spoorwegmuseum: doe het. Laat je meevoeren naar een andere tijd, luister naar het geratel van de wielen, zwaai naar de mensen langs de route, en geniet van een reis die bewijst dat niet alles sneller hoeft. Soms is langzaam juist mooier.

Het Spoorwegmuseum organiseert geregeld ritten met historische treinen. Mijn rit met de Mat ’46 duurde ongeveer een uur en voerde van Utrecht naar Amersfoort en weer terug. Wil je zelf een keer mee? Houd dan de website van het Spoorwegmuseum of hun nieuwsbrief goed in de gaten. Tijdens evenementen zoals het Open Trein Festijn of de Open Monumentendagen kun je vaak een kijkje nemen in of zelfs meerijden met een van de bijzondere treinen uit de collectie.

Het bericht Rondrit met de Mat ’46: slow travel in een historische trein verscheen eerst op Cultuur op reis.

Ik fiets vaak door Zeist, want Zeist ligt midden op de Utrechtse Heuvelrug, dus het is een prachtige omgeving om te fietsen. Maar heb ik ooit echt de tijd genomen om de stad zelf te verkennen? Nee – en dat is zonde, want Zeist heeft zoveel te bieden. En daarom trek ik vandaag richting Zeist, om een mooie stadswandeling te maken, musea te bezoeken en op zoek te gaan naar de kunstwerken die verspreid door de stad te bewonderen zijn.

Slot Zeist

Neem alleen al Slot Zeist, waar ik erg benieuwd naar ben. Het statige slot werd tussen 1677 en 1686 gebouwd in opdracht van Willem Adriaan van Nassau, kleinzoon van Maurits van Oranje. Rondom het barokke slot liet hij een fraai Engels landschapspark aanleggen. In 1924 vertrok de laatste bewoner uit Slot Zeist en er was destijds zelfs sprake van dat het slot gesloopt zou worden. Gelukkig besloot de gemeente tot restauratie en bleef dit culturele icoon behouden.

De expositieruimte van het slot is altijd gratis toegankelijk. Hier zie en lees je meer over de geschiedenis, architectuur en bewoners van het Slot. Wie meer wil zien, kan een rondleiding boeken bij Gilde Zeist. Gidsen nemen je dan mee door rijkversierde stijlzalen, met plafondschilderingen, muurschilderingen en kroonluchters die de grandeur van weleer laten herleven. Je kijkt gegarandeerd je ogen uit.

Na een bezoek aan het slot steek ik het plein over en strijk neer in de Oranjerie van het slot. Met een drankje in de hand blader ik door het boekje van de beeldenroute, mijn leidraad voor de rest van de dag.

Beeldenroute Zeist

De Beeldenroute Zeist voert langs maar liefst 48 kunstwerken: het is een tentoonstelling in de openlucht. Van moderne sculpturen tot klassieke beelden, je komt ze allemaal tegen. De kunstwerken staan verspreid door de stad én in het groene landschapspark van het slot, dat vrij toegankelijk is en sowieso een aanrader voor wie Zeist bezoekt.

Om de 2 jaar verandert de samenstelling van de route, waardoor elke wandeling weer een nieuwe ontdekkingstocht wordt. Al wandelend lees ik in het informatieboekje meer over de kunstenaars en hun werk. Het routeboekje is overigens af te halen op het gemeentehuis, en onder andere bij Slot Zeist, Figi, Hernhuttersmuseum en het Beauforthuis.

Het Hernhutter Huis

Speurend naar kleurrijke kunstwerken verken ik de omgeving van het slot, en al snel stuit ik op de volgende tussenstop van mijn stadswandeling. Het Hernhutter Huis is een prachtig Rijksmonument met een klein museum over de Hernhutters. Hier leer ik over het Hernhutter Zendingsgenootschap, dat in de 18e eeuw vanuit het huidige Tsjechië en Saksen ook in Zeist neerstreek.

Vanwege de godsdienstige verdraagzaamheid en de nuttige handelsrelaties, vonden ze Nederland een goede bestemming. De kolonie kreeg zelfs toestemming van de slotheer om vlak vóór zijn slot huizen te bouwen. Zo ontstonden het Broeder- en Zusterplein en het kerkgebouw uit 1768, die je nog steeds kunt bezoeken. In de tentoonstellingszalen van het Hernhutter Huis kom je dichter bij het dagelijks leven van de Hernhutters: hun onderwijs, muziek en hun zendingswerk in met name Suriname. Ik zie oude foto’s, prenten, gezangboeken en voorwerpen die dit verleden tot leven brengen.

Azijnmakerij de Ster

Met zijn felrode voordeur en dito luiken valt het volgende monument dat ik bezoek goed op: een voormalige azijnfabriek, beter bekend als het Azijnhuisje. In 1870 werd hier begonnen met het maken van azijn, die vooral bedoeld was voor het conserveren en inleggen van groenten en andere voedingswaren. De eigenaar van Proeverij de Azijnmakerij, die hier in 2016 de deuren opende, weet er volop over te vertellen.

Hij wijst op oude details in het interieur: de vloeren, oude azijnflessen die op een kast staan en sporen van het vroegere productieproces. De eigenaar gaat weer aan het werk – de gasten voor de lunch zijn hier inmiddels gearriveerd – maar hij weet nog snel te vertellen dat je ook kunt overnachten in de b&b boven de azijnmakerij. Dat houd ik in gedachten, want in een mooi monumentaal pand overnachten en uit eten gaan in de Proeverij, dat klinkt niet verkeerd.

Wijngaard Hoog Beek en Royen

Mijn volgende stop is voor mij écht een grote verrassing. Want wie mij had verteld dat Zeist een eigen wijngaard heeft, had ik niet geloofd. Maar toch. Achter het statige witte landhuis Hoog Beek en Royen ontdek ik rijen druivenranken binnen eeuwenoude muren. De Johanniter en de Souvignier Gris, zo wordt me verteld. Het voelt bijna alsof ik in Frankrijk ben.

De Wijngaard Hoog Beek en Royen werd iets meer dan 10 jaar geleden aangelegd door de Rotary Club Zeist als project om geld in te zamelen voor lokale goede doelen. En – dit is heel bijzonder – al na het eerste jaar was er een prima wijnoogst. Inmiddels zorgen vrijwilligers voor het onderhoud en de oogst. Zij vertellen bezoekers graag over de druivensoorten én over de rijke cultuurhistorie van het landgoed waarvan de wijngaard deel uit maakt. Op vrijdag- en zaterdagochtend kun je altijd een kijkje nemen in de wijngaard en meteen een fles wijn kopen om mee te nemen naar huis.

Ook bijzonder: in het park staat een vuurtoren. Zeist aan Zee? Want hoewel we hemelsbreed zo’n 70 kilometer van de zee af zijn, waarschuwt de vuurtoren voor het effect van de stijgende zeespiegel. Zonder duinen en dijken dringt de Noordzee namelijk tot hier in Nederland door.

Zilverkamer

Op weg terug naar het slot passeer ik de voormalige zilverfabriek Gerritsen & Van Kempen. Ik moet zeggen, Zeist blijft me verrassen. De stad blijkt namelijk ook nog eens een mooie zilverhistorie te hebben. De zilverindustrie was lange tijd de belangrijkste werkgever in Zeist. Lange tijd was de zilverindustrie de belangrijkste werkgever in Zeist. Hier werden bestek, reliëfs en andere gebruiksvoorwerpen van hoge kwaliteit vervaardigd.

Als ik naar buiten loop werp ik nog een blik op het pand. Het fabriekspand uit 1931 is ontworpen door de broers Stuivinga volgens de principes van de Amsterdamse School. In de gevel ontdek ik reliëfs met gereedschappen uit de fabriek – een subtiel eerbetoon aan het vakmanschap van toen.

Zeist. De open slotstad

Een ding is zeker: Zeist heeft mij verrast. Van de grandeur van Slot Zeist tot het kleine Hernhutter Huis, van het Azijnhuisje tot de wijngaard midden in de stad. Tel daar de beeldenroute bij op, en je ontdekt een stad vol verborgen verhalen en bijzondere plekken.

De stad onthult steeds weer een nieuw geheim. De volgende keer dat ik door Zeist fiets, knijp ik in de remmen – op zoek naar nóg meer verrassingen.

Wil je zelf Zeist verkennen? Kijk dan eens op deopenslotstad.nl, een mooi startpunt voor je bezoek. Hier lees je over alle culturele activiteiten en bezienswaardigheden in Zeist en omgeving.

Goed om te weten: ik bezocht Zeist op uitnodiging.

Het bericht Zeist verkennen! Wandelen langs erfgoed, geschiedenis en groen verscheen eerst op Cultuur op reis.

De afgelopen honderd jaar groef de Eerste Nederlandse Cement Industrie (ENCI) een groot deel van de Sint-Pietersberg af voor mergelwinning. Nu de fabriek gesloten is, is de rust teruggekeerd in de groeve en rondom de fabrieksgebouwen. Je kunt er ook een kijkje nemen. Een wandelroute voert namelijk dwars door de groeve, met zicht op de voormalige fabriekspanden. En dat maakt de wandeling des te bijzonder.

Startpunt in Maastricht

Ik begin mijn wandeling bij mijn hotel in de wijk Wyck (een aanrader, trouwens!)*, vlak bij station Maastricht. De stad slaapt nog als ik de iconische Sint-Servaasbrug oversteek. Aan de overkant wandel ik het Stokstraatkwartier in – ooit een arme volkswijk, nu vol exclusieve winkels en statige gevels die verhalen fluisteren uit het verleden.

Ik neem een kijkje bij Hotel Derlon aan het Onze Lieve Vrouweplein. In het souterrain van dit hotel zijn indrukwekkende Romeinse opgravingen (gratis!) te zien. Via het schilderachtige Jekerkwartier laat ik de stad achter me. De smalle straatjes, het ruisen van het riviertje de Jeker en de geur van bloemen onderweg maken dat de overgang van stad naar natuur haast ongemerkt gaat.

Op naar de Sint-Pietersberg

Langzaam klim ik hoger. Voor mij ontvouwt zich een verrassend groen landschap. Links liggen wijngaarden op de hellingen, rechts het Jekerdal. Hier vergeet je bijna dat de binnenstad slechts een paar kilometer achter je ligt.

Op de top staat Fort Sint Pieter, gebouwd in 1702 om Maastricht te verdedigen tegen de Fransen. Maar ik houd mijn blik vooral gericht op wat nog komen gaat: de ENCI-groeve.

Eerste blik in de groeve

Na een laatste zigzagklim opent het landschap zich. Plots ligt de groeve voor me, immens en ruig. De zon weerkaatst op de wanden van mergel en maakt het uitzicht nog indrukwekkender. Ooit lag hier een ondiepe Krijtzee, miljoenen jaren geleden. De resten van vissen, zee-egels en zelfs mosasaurussen zijn nog altijd terug te vinden in de rotslagen.

Een smal pad voert me dieper de groeve in. Het voelt bijna buitenaards: felblauwe waterplassen, steile mergelwanden en her en der de industriële restanten van de cementfabriek – silo’s, transportbanden en het cementmolengebouw.

Koffie met uitzicht

Halverwege de route kan ik de verleiding niet weerstaan. Bij een kleine koffiebar bestel ik een cappuccino. Terwijl bloemen zachtjes wiegen in de wind, kijk ik uit over de groeve. Het is moeilijk voor te stellen dat hier ooit zware machines bulderden. Nu klinkt alleen het gefluit van vogels.

De klim naar de skywalk

Dan begint het echte werk: 215 treden omhoog. Stap voor stap klim ik langs de wand, tot ik het uitkijkplatform bereik. De skywalk steekt als een reusachtige arm uit boven de groeve. Vanaf hier zie ik het hele gebied: de fabriekspanden, de azuurblauwe waterplassen, de gelaagde rotswanden die miljoenen jaren geschiedenis blootleggen. De silo’s, het cementmolengebouw, de Grondstoffenhal met transportbanden en een kraan herinneren aan het industriële verleden, maar ik zie hoe de natuur langzaam het gebied weer overneemt. Het is ook het officiële eindpunt van het Pieterpad – een toepasselijk slotstuk.

Toekomst voor het erfgoed

Extra bijzonder is dat de fabriekspanden inmiddels zijn aangewezen als erfgoed: 5 rijksmonumenten en 18 gemeentelijke monumenten. De komende jaren krijgen ze een nieuwe bestemming, voor cultuur, horeca en misschien zelfs woningen. Zo blijft het erfgoed behouden en krijgt het een nieuwe functie. Dan kun je ook de voormalige fabriekspanden bezoeken. Voorlopig moet ik ze van buitenaf bewonderen, maar ik kan niet wachten om hier ooit een concert of expositie bij te wonen.

Terug naar Maastricht

Ik wandel verder door het Jekerdal, langs Buitengoed Slavante – een idyllisch plekje voor een pauze met uitzicht over de Maas en de wijngaarden. Uiteindelijk kom ik weer terug in Maastricht, waar een zonnig terras op me wacht.

Mijn hoofd zit vol indrukken: de geschiedenis van miljoenen jaren oud gesteente, de industriële erfenis van de ENCI en de onverwachte rust van de natuur die langzaam terrein wint. Deze wandeling over de Sint-Pietersberg en door de ENCI-groeve is een bijzondere mix van stad, natuur en erfgoed – en een absolute aanrader voor iedereen die Zuid-Limburg op z’n mooist wil ontdekken.

Praktisch: wandelen door de ENCI-groeve

In natuurgebied Sint-Pietersberg en de ENCI-groeve zijn verschillende uitgezette routes te volgen:

• Groene route – 4,4 km
• Gele route – 7,5 km
• Rode route – 10,3 km

• Tip: veel wandelaars lopen de route met de klok mee, maar ik vond het juist prettiger om de trap in de groeve te beklimmen in plaats van af te dalen – een stuk vriendelijker voor je knieën.
• Extra belevenis: Natuurmonumenten organiseert regelmatig excursies met een boswachter. Dan mag je op plekken komen die normaal gesloten zijn, zoals de afgesloten mergelgangen of de waterplassen.
• Startpunten: bij Station Maastricht (als je de stad in je route wilt meenemen) of bij de parkeerplaats van Fort Sint Pieter (als je direct de natuur in wilt).
• In het Natuurhistorisch Museum Maastricht zijn de fossielen te vinden van Mosasaurussen die in de ENCI-groeve gevonden zijn.
• In dit uitgebreide wandelverslag over de ENCI-groeve vind je het hele verhaal met meer details van de wandelroute en de mooiste uitzichtpunten onderweg.

Tips voor Maastricht

Maastricht zit vol verrassingen – deze plekken wil je niet missen.

• The Dutch: The Dutch Maastricht is een eigenzinnig designhotel in een statig herenhuis in de wijk Wyck. Andere aanraders zijn Kaboom Hotel, Hotel Au Quartier en W Y C K – E N D boutique hotel. Op een budget? Kijk dan eens naar de kamers van StayOkay*. Liever wat buiten de stad? Overnacht dan in een tiny house in het Belgisch-Limburgse groen.
• Avant Garden – Een echte hidden gem in Maastricht, waar je 100& plantaardig eet. Een heerlijke vegan pasta met truffel-roomsaus, een avocado burger of zelfs een plantaardige versie van het beroemde Maastrichtse zoervleisj. Ook voor cocktails ben je hier aan het juiste adres. Tip: de Pornstar Martini met passievrucht is verrukkelijk.
• Bistro Croquant – De naam zegt het al: hier eet je alles krokant. De kleine gerechtjes zijn ideaal om te delen óf gewoon lekker veel van te bestellen. Mijn favorieten? De huisgemaakte bloemkool-truffelbitterballen en de romige risotto met geroosterde groenten, gepofte tomaat en parmezaan. 
• Mr. Smith – Een geheime cocktailbar in de Maastrichtse Rechtstraat. Je moet ‘m wel weten te vinden: ter hoogte van huisnummer 55 zit een verborgen ingang. Druk op de bel met ‘Press for drinks’ – en als je geluk hebt, mag je binnen.
• Thiessen Wijnkoopers – Na al dat wandelen door het wijnlandschap krijg je vanzelf dorst. Thiessen is een eeuwenoude wijnhandel in hartje Maastricht waar je wijnproeverijen kunt boeken in de indrukwekkende wijnkelders of zelfs in de stadswijngaard. Vergeet vooral niet een paar flessen mee naar huis te nemen.

Goed om te weten: Dit artikel bevat affiliate links. Wanneer je een product koopt of boeking maakt via een van deze links, ontvangt Cultuur op Reis een kleine commissie zónder extra kosten voor jou.

Het bericht Wandelroute ENCI groeve Maastricht: wandelen langs industrieel erfgoed verscheen eerst op Cultuur op reis.

TEFAF neemt een belangrijke positie in binnen de internationale kunstwereld. Van kunstkenners, verzamelaars, museumprofessionals tot liefhebbers, allemaal komen ze naar de jaarlijkse beurs in Maastricht. Wat maakt deze kunstbeurs zo bijzonder dat ook jij er naartoe wilt gaan?

De mooiste kunstwerken ter wereld

Ten eerste, hier zijn de mooiste kunstwerken ter wereld te zien. De kunsthandelaren die een stand hebben weten te bemachtigen, houden hun beste stukken achter de hand om op TEFAF te laten zien. Naar verluidt halen sommige handelaren op deze beurs tot 70% van hun jaaromzet, dus ze willen hier hun topstukken tonen. Alle tentoongestelde werken en objecten zijn van museumkwaliteit. Dit komt vooral doordat TEFAF een streng keuringssysteem hanteert. De tentoongestelde objecten worden in de dagen voor de opening met UV-lampen, 3D-microscopen en röntgenapparatuur gekeurd door bijna 200 internationale specialisten. Zij beoordelen elk werk zorgvuldig. Als een kunstwerk niet voldoet aan de strenge kwaliteitsnormen die TEFAF Maastricht stelt, wordt het van de beurs verwijderd. De herkomst wordt gecontroleerd bij het Art Loss Register, om te voorkomen dat roofkunst wordt aangeboden.

Overigens is alles te zien, maar niet alles is te koop. Het ongetwijfeld meest waardevolle kunstwerk op TEFAF dit jaar is een Picasso: Les Dormeurs, gemaakt in 1965, met een geschatte waarde van vijftig miljoen euro. Het hangt in de stand van Landau Fine Art. Het meesterwerk is een interpretatie van Édouard Manets Le Déjeuner sur l’herbe, en op het doek heeft Picasso zijn muze Jacqueline afgebeeld.

De veelzijdigheid

En wát er te zien is, is een enorme diversiteit aan werken. TEFAF is ontstaan door het samengaan van twee kleinere kunstbeurzen, Pictura Fine Art Fair en Antiqua. Dit maakt de beurs uniek, doordat je er naast Oude Meesters en fijne tekeningen, ook antieke beelden en moderne kunst, prachtige sieraden, zilver en decoratieve kunst, naast elkaar kunt bewonderen. Maar ook meubilair uit de zestiende tot de negentiende eeuw, middeleeuwse tot moderne sculpturen, textiel, oosterse kunst, Chinees en Japans porselein, tekeningen van oude meesters en prenten in beperkte oplage, aquarellen, antiquarische boeken en manuscripten. Je zou er bijna door overweldigd raken.

Tip: stippel voor je bezoek aan de kunstbeurs een route uit. Het is heerlijk om rond te struinen en bij alle stands de sfeer te snuiven en een paar werken te bezichtigen. Maar op TEFAF is zoveel te zien dat je, als je onbevangen rondloopt, op een gegeven moment helemaal overprikkeld bent. Bestudeer van tevoren de deelnemerslijst en plattegrond en stippel een route uit langs de werken die je écht wil zien. Neem de tijd voor deze werken, alles wat je hierna nog extra kunt zien is een bonus.

Een werk dat ik graag wilde zien, is dit hoofd van een Italiaanse engel. Het werk werd al vóór de eerste beursdag verkocht bij Alessandra Di Castro Gallery, maar blijft de gehele beurs te zien voor het publiek. Het 18e-eeuwse werk van Giovanni Volpato is een uitzonderlijk object, gemaakt van ongeglazuurd porselein: delicaat, maar tegelijkertijd vol leven.

Eenmalige kans om stukken te zien

Je hebt de unieke kans om kunstwerken te zien die hierna wellicht decennialang niet meer openbaar te bewonderen zijn. Veel werken op de kunstbeurs komen op de markt vanuit een privécollectie en zullen ook weer in een andere privécollectie belanden. Daarom is TEFAF een unieke gelegenheid om deze werken te aanschouwen. Dit weten musea ook, dus alle belangrijke musea zijn aanwezig op de kunstbeurs om hun collectie te verrijken. Zo heeft het Rijksmuseum dit jaar een terracotta beeld van de achttiende-eeuwse neushoorn Clara aangekocht. Dat beeld zul je binnenkort dus in het Rijksmuseum kunnen bewonderen.

Een werk waarbij dat mogelijk niet het geval is, behoort tot de hoogtepunten van TEFAF dit jaar: een schitterend olieverfschilderij van Gustav Klimt, te zien bij Wienerroither & Kohlbacher. Dit werk uit 1897 toont de Ghanese prins William Nii Nortey Dowuona en was voor het laatst te zien in 1928 tijdens een tentoonstelling in de Secession, de Weense tempel van de vernieuwing. Nu, bijna een eeuw later, biedt TEFAF een unieke kans om het schilderij opnieuw te bewonderen. Al krijgt dit werk, als het aan galerie Wienerroither & Kohlbacher ligt, wel een plek in een museum.

De bloemen op TEFAF

In de trein hoor ik een medereiziger al verzuchten, “Ik ben zo benieuwd of er weer van die prachtige bloemen zijn.” Wie de beurs op stapt komt namelijk direct in een wereld vol bloemen terecht. Elk jaar zijn er bloemstukken te bewonderen, bestaande uit duizenden en duizenden bloemen. Dit jaar waan ik me in een kleurrijk voorjaar, omringd door tulpen, narcissen en ranonkels. Zoals altijd is het pronkstuk te vinden bij de ingang: ik loop onder een koepel door die bestaat uit duizenden kleurrijke bloemen en maak -net zoals alle andere bezoekers- een foto bij de witte letters die TEFAF spellen.

Leuk om te weten: aan de bloemen op TEFAF gaat een jaar van voorbereiding vooraf. Van het ontwerp en de bloemselectie tot de bestelling én een nauwkeurige timing zodat ze precies op het juiste moment bloeien– alles wordt zorgvuldig gepland.

Hier is iedereen

Nog een reden om de beurs te bezoeken, hier komt iedereen die iets met kunst heeft. De beurs trekt niet alleen de rijksten ter aarde aan, maar ook alle toonaangevende musea en handelaren. Conservatoren van het Metropolitan Museum of Art, het Louvre, Musée d’Orsay of Boston Museum of Fine Arts gaan hier op zoek naar nieuwe werken voor de museumcollectie.

Ook wie simpelweg van kunst houdt maar niets kan kopen, kan hier rustig rondwandelen. De meeste aankopen worden al tijdens de preview gedaan, soms binnen de eerste minuten van de beurs. Daarna hebben veel beurshandelaren tijd om vragen te beantwoorden van bezoekers. Dus schroom niet! Als je een vraag hebt of meer wil weten over een kunstwerk, stap dan op de handelaren af. Grote kans dat ze graag meer vertellen.

Zelf werkte ik ooit op TEFAF, kort na mijn studententijd werkt ik als hostess op de beurs. Omdat ik inmiddels was afgestudeerd in de Italiaanse renaissance, mocht ik rondleidingen op de beurs verzorgen. Dit waren zogenaamde Dealers Choice-rondleidingen, waarbij ik bezoekers meenam naar verschillende kunsthandelaren die iets opmerkelijks over hun werken vertelden. Elke dag bedacht ik een ander thema en koos ik ook juist de kleinere handelaren, of vroeg hen iets te vertellen over een tekening of een ander bijzonder werk. Wat me opviel? De meeste handelaren vonden het ontzettend leuk om bezoekers rond te leiden en hun kennis te delen.

In de sectie Oude Meesters hangt een prachtige Titiaan uit de zestiende eeuw, een werk dat meer dan tweehonderd jaar verborgen was voor het publiek. Het bevond zich in privécollecties en is sinds de verkoop bij Christie’s in 1937 niet meer in het openbaar getoond. Het werk toont Madonna en kind met Maria Magdalena, al was de laatste oorspronkelijk niet afgebeeld. Het grootste deel van dit werk is van de hand van Titiaan, maar waarschijnlijk besloot de kunstenaar na een paar jaar om de compositie aan te passen door Maria Magdalena toe te voegen. Dit werk delegeerde hij vermoedelijk aan een assistent uit zijn studio – zeer waarschijnlijk Girolamo Dente.

De sfeer van de beurs is uniek

Uiteindelijk is dit een plek waar voor miljoenen verhandeld wordt, maar net als een museum kun je ook hier moeiteloos een hele dag doorbrengen. Je kunt genieten van de sfeer, de prachtig ingerichte stands en bloemwerken bewonderen, een glas champagne drinken in de bar. En natuurlijk de duizenden tentoongestelde werken bekijken.

Zijn er redenen om TEFAF niet te bezoeken? Ja, de tickets zijn prijzig. Maar eerlijk gezegd: voor een dagje Efteling, een pretpark of concert betaal je evenveel of meer. En er zijn zoveel redenen om de TEFAF wél te bezoeken, dat de entreeprijs het dubbel en dwars waard is. Dus waarom nog twijfelen? Bezoek jij TEFAF volgend jaar?

Wanneer is TEFAF 2026

TEFAF 2026 opent in New York van 9-13 mei 2025 (8 mei op uitnodiging). TEFAF Maastricht keert terug in 2026 van 14-19 maart (12 en 13 maart op uitnodiging).

Wat is de betekenis van TEFAF MAASTRICHT?

TEFAF staat voor the European Fine Art Foundation. TEFAF staat wereldwijd bekend als een exclusieve kunstbeurs voor kunst, antiek en design, en vindt plaats in Maastricht en New York. Het is de meest prestigieuze kunstbeurs van Nederland. Afgelopen jaar trok de kunstbeurs in Maastricht vijftigduizend bezoekers uit de gehele wereld.

Kan iedereen naar TEFAF?

Zeker! De eerste donderdag en vrijdag van TEFAF is de beurs alleen toegankelijk voor mensen met een persoonlijke uitnodiging. Particuliere verzamelaars, museumdirecteuren en -conservatoren. Na deze previewdagen is de beurs vanaf zaterdag geopend voor het publiek. Een dagkaart voor TEFAF kost €75 per persoon voor een weekendticket, € 50,- per persoon op weekdagen. Wil je alle publieksdagen toegang dan betaal je € 155.

Reizen naar TEFAF

Al heeft de kunstbeurs de reputatie dat iedereen er met privéjets komt, de meeste bezoekers komen met de auto of – nog beter- met de trein. Je kunt betaald parkeren bij het MECC (waar TEFAF plaatsvindt) of gratis parkeren bij P+R Maastricht Noord en verder reizen met de bus. Reis je met de trein? Stap dan uit bij Maastricht Randwyck; vanaf daar is het slechts een paar minuten lopen naar de beurs.

Stedentrip Maastricht tijdens TEFAF?

Een bezoek aan TEFAF Maastricht combineren met een stedentrip! Goed idee, maar wees je ervan bewust dat hotelkamers in en rond Maastricht al maanden – zo niet een jaar – voor de beurs zijn volgeboekt. Wil je het toch proberen, dan vind ik zelf The Dutch* en Kaboom* fijne hotels. Of verblijf in het luxe Kruisheren Hotel*. Verder raad ik aan om te ontbijten bij Van Wyck of ’t Wycker Cabinet, en te dineren bij Sjiek of Harry’s. Echt culinair genieten kan bij Studio of Mediterraneo.

En in de stad? Bezoek de romaanse Onze-Lieve-Vrouwekerk, of ‘Slevrouwe’ zoals de Maastrichtenaren haar noemen. Verken de restanten van het prehistorische verleden van de stad tijdens een wandeling over de Sint-Pietersberg en de ENCI-groeve, waar je je kunt onderdompelen in het miljoenen jaren oude kalksteenterrein. Ga op zoek naar de Romeinse geschiedenis van de stad – neem bijvoorbeeld een kijkje bij overblijfselen van een Romeins heiligdom in de kelder van het Derlon Hotel in het centrum van de stad. Meer kunst en objecten zien? Ga dan naar het Bonnefantenmuseum of Natuurhistorisch Museum in Maastricht.

Goed om te weten: Ik kreeg als journalist toegang tot de TEFAF. Dit artikel bevat affiliate links. Wanneer je een product koopt of boeking maakt via een van deze links, ontvangt Cultuur op Reis een kleine commissie zónder extra kosten voor jou.

Het bericht TEFAF Maastricht: Waarom ook jij TEFAF zou moeten bezoeken verscheen eerst op Cultuur op reis.

Elfstedenstadje Franeker

Ik was al eens eerder in Franeker, het Friese stadje dat bekend staat om de doorkomst van de Friese Elfstedentocht. Toch ben ik weer aangenaam verrast als ik door het kleine centrum loopt. Ik was vergeten hoe leuk Franeker is. Het stadje heeft een lieflijk oud stadscentrum met prachtige oude herenhuizen. Maar vandaag kom ik vooral toch voor een bezoek aan het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium. Het is het oudste nog werkende planetarium ter wereld. Sinds kort staat het hierom op de Werelderfgoedlijst van Unesco. Het is een museum dat al een tijdje op mijn wensenlijst staat, en vandaag bezoek ik het dan eindelijk.

Koninklijk Eise Eisinga Planetarium

Het museum is gevestigd in het grachtenpand van Eisinga. Mijn bezoek aan het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium begint met een uitleg over de planeten en ons zonnestelsel. Want naast de blauwe planetariumkamer is er in het museum nog veel meer te zien. Historische astronomische instrumenten, telescopen en modellen, en interactieve informatie over het sterrenstelsel. En een ruimte waar ik ontdek dat Eise Eisinga (1744-1828) een florerende wolhandel had. 

Overdag werkte Eisinga hier, en in de avonduren ging hij aan de slag met zijn planetarium. Hij heeft nooit gestudeerd in Franeker, de stad had wel een eigen universiteit, maar Eisinga kreeg bijles van een student. Hij was dus een amateurastronoom. Als je het zo beziet is het extra bijzonder dat hij helemaal zelf het planetarium heeft bedacht en uitgerekend. Zeven jaar heeft hij erover gedaan, met hulp van zijn vader, zijn broers en enkele professionele vaklieden, in de periode tussen 1774 en 1781. En dat allemaal zonder de huidige technieken en inzichten.

Het oudste nog werkende planetarium ter wereld

Wanneer ik de ruimte binnen loop waar Eisinga het planetarium heeft gebouwd, hoor ik het getik van het uurwerk. Want honderden jaren oud of niet, het Planetarium werkt nog steeds. Eisinga’s berekeningen waren zo nauwkeurig dat ze tot op de dag van vandaag nog steeds kloppen. Het planetarium geeft de actuele stand van de planeten weer, alleen op oudejaarsdag en in een schrikkeljaar moet het een handje worden geholpen. Dat heeft Eisinga overigens allemaal voorzien. Hij heeft een heel handwerk geschreven met een uitleg over hoe het Planetarium onderhouden moet worden. Iedere week de gewichten optrekken, en één keer in de 22 jaar nieuwe jaartallen op een houten plank schilderen en deze terugleggen op het beginpunt.

Door dit uitgebreide naslagwerk is het Planetarium goed bewaard gebleven. Dat is niet altijd zo geweest. Eise Eisinga was een patriot en raakte in conflict met de schutterij en de provinciale autoriteiten. Hierdoor is hij vijf jaar uit Friesland verbannen. Gedurende die tijd paste zijn familie op het planetarium. Toen Eisinga terug kwam stond het planetarium stil, maar hij kon het repareren. Later heeft koning Willem I, Prins van Oranje en de eerste Koning der Nederlanden, het huis met het planetarium gekocht. Hij was zo onder de indruk van de constructie dat hij er een koninklijk planetarium van maakte. Daarmee werd het toegankelijk voor het publiek. Later werd het geschonken aan de gemeente Franeker. 

Het Eise Eisinga Planetarium is het oudste werkende planetarium ter wereld. Het nauwkeurig bewegend model van het zonnestelsel is tussen 1774 en 1781 gemaakt door de Friese wolfabrikant Eise Eisinga. Het model laat op ieder moment van de dag de actuele stand zien van de aarde, de maan en de andere toen bekende planeten ten opzichte van de zon. Het geeft nog altijd de actuele stand van de hemellichamen weer en maakt de werking van het zonnestelsel duidelijk voor een breed publiek.

Hoe werkt het planetarium van Eise Eisinga?

Wanneer je onder het indrukwekkende planetarium staat, vraag je je het toch af. Hoe werkt het planetarium van Eise Eisinga? Eisinga maakte een raderwerk van houten hoepels en schijven, met 5934 handgesmede spijkers als tanden, dat wordt aangestuurd door één enkel slingeruurwerk. Dit uurwerk regelt de juiste omloopsnelheid van elke planeet: de zon, de aarde, de maan, en de planeten Mars, Venus, Mercurius, Jupiter en Saturnus. Dat waren destijds alle bekende planeten. De planeten van het Planetarium bewegen in dezelfde tijd rond de zon als de echte planeten: Mercurius doet bijvoorbeeld 88 dagen over een omloop, de aarde een jaar en Saturnus meer dan 29 jaar.

Wanneer je het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium bezoekt, krijg je van een vrijwilliger in de Planetariumkamer een uitleg van ongeveer vijftien minuten. De rest van het museum is op eigen gelegenheid te bezichtigen, maar de uitleg helpt je om het planetarium goed te begrijpen. Als je een steil trapje op klimt kun je ook een blik werpen op het indrukwekkend radarwerk van het planetarium. Hier zie je hoe het planetarium achter de schermen werkt. Tandwielen gemaakt van houten hoepels en schijven, met als tanden bijna 6000 handgesmede spijkers. Bijna net zo indrukwekkend als de voorzijde van het planetarium.

Waarom bouwde Eise Eisinga het planetarium eigenlijk?

In 1774 vreest men het einde der tijden. De Friese dominee Eelco Alta voorspelt dat zodra vier planeten en de maan in één lijn komen te staan, door de gezamenlijke aantrekkingskracht de aarde uit zijn baan worden geslingerd en in de zon verbranden. Dit zorgt voor nogal wat onrust. Eise Eisinga rekent uit dat dit niet klopt, en dit is voor hem een van de aanleidingen om aan zijn planetarium te beginnen. Als een echte Verlichtingsdenker, bouwt in zijn huis in Franeker een planetarium om iedereen te laten zien hoe het zonnestelsel werkt.

Een bezoek waard?

Alleen al de uitleg over de werking van het planetarium is het bezoek waard, en ook om een blik te werpen op het indrukwekkende plafond van het planetarium. Het museum is een aanrader voor een leuk cultureel dagje in Friesland, voor iedereen die interesse heeft in planeten, ons zonnestelsel en een knap staaltje techniek. Ook kinderen kunnen zich prima vermaken in dit unieke museum. Zo heeft het planetarium een gratis speurtocht die het museum voor kinderen net wat leuker maakt.

Koffie drinken bij Brasserie de Stadstuin

Een aanrader is om je bezoek aan het Planetarium af te sluiten met een kopje koffie bij het museumcafé Brasserie de Stadstuin. Het is een heerlijke plek om even neer te strijken, zeker in de tuin. Hier kun je koffie drinken, lunchen, of je bestelt een heerlijk ‘Eiskoud’ biertje, vernoemd naar het wereldberoemde planetarium. 

Koninklijk Eise Eisinga Planetarium bezoeken

Je bezoekt het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium aan de Eise Eisingastraat 3 in Franeker. Er wordt gewerkt met tijdblokken, dus het is aan te raden om vooraf online al een ticket te kopen. Naast het Eise Eisinga Planetarium bezoeken, neem je ook de tijd om de rest van Franeker te ontdekken. Neem een kijkje bij het korendragershuisje of zakkendragershuisje uit de zeventiende eeuw. En bewonder het Stadhuis van Franeker, in een prachtige renaissancestijl. Museum Martena tot slot is gevestigd in de Martenastins, het stadskasteel uit 1500 in het centrum van Franeker. 

Tip: Combineer je bezoek aan Franeker met een bezoek aan een van de andere Friese elf steden, of een van de Waddeneilanden.

Waar parkeren voor Planetarium Franeker?

Er zijn verschillende gratis parkeerplaatsen aan de rand van Franeker, bijvoorbeeld aan de Leeuwarderweg. Je kunt hier gratis parkeren en bent dan op loopafstand van het Planetarium en het centrum. Een bezoek aan Franeker is goed te combineren met een bezoek aan een van de andere Elfsteden. 

Wat houdt de status Werelderfgoed precies in? Werelderfgoed is cultureel of natuurlijk erfgoed dat van uitzonderlijke en universele waarde is voor de mensheid. Om dit erfgoed beter te kunnen beschermen is in 1972 het Werelderfgoedverdrag van UNESCO in werking getreden. Dit richt zich op de bescherming en het beheer van gebouwde monumenten, archeologische vindplaatsen, historische stadscentra en natuurgebieden. In Nederland staan er dertien monumenten op de lijst. Zodra iets tot werelderfgoed is verklaard, is een land verplicht het goed te beheren en te behouden voor toekomstige generaties.

Het bericht Eise Eisinga Planetarium bezoeken: Unesco Werelderfgoed in Elfstedenstadje Franeker verscheen eerst op Cultuur op reis.