Het Groot Begijnhof in Leuven

De begijnen of béguines waren ongehuwde vrouwen die hun leven richtten tot God zonder zich hierbij terug te trekken uit de wereld. Ze wijdden zich aan gebed, arbeid en zorg voor de zieken. In de dertiende eeuw richtten ze begijnhoven op. Kleine hofjes met huizen en kerken, gebouwd in een typisch Vlaamse stijl. De béguines die hier woonden waren vrij om te komen en gaan in de samenleving of zich tijdelijk terug te trekken uit de gemeenschap.

In Leuven vestigden de religieuze vrouwen zich net buiten de toenmalige stadsomwalling, aan de oevers van de Dijle. Het lijkt of er in die honderden jaren niets is veranderd. De middeleeuwse vakwerkhuizen zijn een lust voor het oog. De meeste werden gebouwd tussen 1630 en 1670, in warmrode baksteen en met natuurstenen kozijnen rond de kleine raampjes, soms voorzien van trapgevels en typische kleine dakkapellen. Zo nu en dan siert een klein beeldhouwwerkje de gevel of valt je blik opeens op een pleintje of groen park.

Begijnen en studenten

Tijdens de hoogdagen van het Begijnhof in de zeventiende eeuw woonden er zo’n 300 begijnen, maar onder de Franse bezetting werden de religieuze hoven afgeschaft. Tegenwoordig loop je er vooral studenten tegen het lijf. De Katholieke Universiteit van Leuven, de oudste nog bestaande katholieke universiteit ter wereld, kocht in 1962 het complex op en liet het prachtig restaureren. Nu wonen er studenten, gastprofessoren en onderzoekers uit alle werelddelen. Je komt er dan ook volop studenten tegen wanneer je door de pittoreske straatjes wandelt, ver buiten de drukte van de stad.

Ook valt me op dat op de deuren of op de gevels van de huisjes namen staan. Pas in de Napoleontische tijd kregen huizen namelijk huisnummers toebedeeld. Tot die tijd herkende je de huizen door de naam die op de gevel vermeld stond. De huizen in het Groot Begijnhof droegen namen van heiligen of verwijzingen naar het Oude of het Nieuwe Testament. Struin je door het hof dan zie je deze namen nog steeds op de deuren en gevels vermeld. Zo zie je er huis Sint-Gertrudis van Nijvel, de beschermheilige tegen ratten en muizen.

Bijzondere studentenhuizen zijn het. Niet veel studenten kunnen gezegd hebben dat zij ooit in UNESCO-Werelderfgoed woonden! In 1998 werden namelijk dertien Vlaamse begijnhoven ingeschreven op de Werelderfgoedlijst van Unesco. Zo ook het Leuvense Groot Begijnhof. Het was altijd al een plaats met een rijk verleden, maar sindsdien vormt het ook een echte trekpleister voor toeristen. Op iedere straathoek lijkt nog een bijzondere herinnering in de lucht te hangen, aan de Begijnen die hier eeuwen geleden woonden.

Het Klein Begijnhof van Leuven

Leuven telt nog een begijnhof, het Kleine Begijnhof dat ooit net buiten de eerste poorten van de stad lag, vlakbij de Sint-Geertruiabdij. Het doet zijn naam eer aan en bestaat uit slechts een dertigtal huizen in traditionele Vlaamse stijl: niet meer dan een straat en twee doodlopende steegjes. Hoe klein ook, dit hofje laat een grote indruk achter. Helderwitte huisjes met blauwe deuren aan straten die bestaan uit ongelijke, vervaarlijke kasseien.

Het bericht Een wandeling door het Groot Begijnhof in Leuven verscheen eerst op Cultuur op reis.

Wat is de Grebbelinie?

Op de grens van de provincies Utrecht en Gelderland liggen nog overal sporen van 200 jaar vestinggeschiedenis: de Grebbelinie. Deze eeuwenoude waterlinie vormt een lint van verdedigingswerken die verscholen liggen in het groene landschap van de Gelderse Vallei in Utrecht. In totaal is de Grebbelinie ruim zestig kilometer lang. De linie loopt vanaf de Grebbeberg in Rhenen langs het Valleikanaal en de Eem tot aan het IJsselmeer bij Spakenburg.

De waterlinie is in de achttiende eeuw aangelegd om het land te beschermen tegen invallen van vijanden. In 1784 wordt de linie voor het eerst gebruikt tijdens de inval van de Fransen. Bijna twee eeuwen later maakt de Grebbelinie aan het begin van de Tweede Wereldoorlog deel uit van de Nederlandse hoofdverdediging. Na de oorlog verliest de Grebbelinie zijn functie als verdedigingswerk. In 2011 krijgt de linie de beschermde status van rijksmonument.

Fort aan de Buursteeg

Het Fort aan de Buursteeg is één van de grootste en belangrijkste verdedigingswerken van de Grebbelinie. Het fort werd in 1786 aangelegd en er konden honderden militairen bivakkeren binnen de vestingwallen. In de oorlog van 1794-’95 tegen de Fransen bood het fort ruimte voor soldaten, in 1940 lag het midden in de frontlinie en toen de geallieerden vanuit Ede naderden was het een Duits steunpunt. Alleen de contouren zijn nog zichtbaar, maar daarmee zie je ook wel hoe indrukwekkend het fort is geweest.

Wandelroutes langs de Grebbelinie

Tegenwoordig lopen er verschillende wandelroutes rondom de voormalige Grebbelinie, waarbij je langs verscholen bunkers en kazematten wandelt. Op deze pagina vind je een aantal tips voor mooie gemarkeerde wandelroutes langs de Grebbelinie. Lees snel verder!

Kort maar krachtig: Fortwandeling

Bij de balie van het Bezoekerscentrum Grebbelinie kun je een wandelkaart kopen voor een korte wandeling van zo’n 2,5 kilometer. De wandeling leidt je over het Fort aan de Buursteeg, langs kazematten, een Duitse bunker en loopgraven. Kort maar krachtig dus, en een ideale wandelroute om te combineren met je bezoek aan het bezoekerscentrum. Onderweg geeft de wandelkaart achtergrondinformatie over de geschiedenis van het fort, de betonnen kazematten en de Duitse bunker op het terrein.

Klompenpad Jufferpad

Het 16 kilometer lange Jufferpad is een van de zogenaamde klompenpaden: wandelroutes in de provincies Utrecht en Gelderland. Ze voeren over landgoederen, historische paden en dwars door boerenland. Vaak zelfs over particuliere erven. Het Jufferpad is het honderdste Klompenpad dat is uitgezet — in het buitengebied van Renswoude en Veenendaal. Je loopt langs het statige Kasteel Renswoude en dwars over de historische Grebbelinie. Lees een verslag van deze wandelroute.

Voor de fanatieke loper: het Grebbeliniepad

Wil je al het moois van de Grebbelinie ontdekken, dan kun je het Grebbeliniepad lopen. In 2010 is deze doorgaande wandelroute langs en vooral ook over de Grebbelinie gemarkeerd. Geef je ogen de kost, want je loopt langs forten, kazematten en bunkers, en langs informatiepanelen die je meer vertellen over de Grebbelinie. De route is 91 kilometer lang, verdeeld in 14 etappes van 5 tot 10 kilometer. De etappes kun je natuurlijk met elkaar combineren, maar je bent sowieso een paar dagen zoet met deze langeafstandswandeling. Bij de route is een routegids uitgegeven.

Streekpad Utrechtpad

Het Utrechtpad is een 162 kilometer lang streekpad. Het Utrechtpad verbindt een aantal indrukwekkende natuurgebieden in Utrecht, zoals de Utrechtse Heuvelrug en de Loosdrechtse Plassen. Je loopt door polders en over de heuvelrug, langs kanalen en kabbelende beekjes, dor veengebieden en over graslanden. En dat wordt ook nog eens afgewisseld met stadswandelingen door Utrecht, Wijk bij Duurstede, Amerongen en Amersfoort. Verschillende etappes lopen langs de Grebbelinie.

Grebbelinie Bezoekerscentrum

Het Grebbelinie Bezoekerscentrum in Renswoude is hét vertrekpunt om het verhaal van de Grebbelinie te ontdekken. In het bezoekerscentrum maak je kennis met de lange geschiedenis van deze ruim twee eeuwen oude verdedigingslinie. Je ontdekt het historisch cultureel erfgoed, leert meer over het ontstaan en gebruik van de Grebbelinie én de natuur. Het Grebbelinie Bezoekerscentrum is gevestigd op Fort aan de Buursteeg. Op het terrein ligt ook restaurant Grebbelounge, waar je kunt loungen op het grote terras met prachtig uitzicht. Het bezoekerscentrum is een ideale uitvalsbasis voor mooie wandelingen langs delen van de Grebbelinie.

Fietsen langs de Grebbelinie

Bekijk de blogs over Fietsroute Grebbelinie Noord [56km] en Fietsroute Grebbelinie Zuid [34km] op De Nederlandse Toerist. En Klimmen bij Veenendaal! op Avontuur op Reis.

Meer informatie vind je op de website Opdegrebbelinie.nl, op grebbeliniebezoekerscentrum.nl en op avontuuropreis.com.

Het bericht Mooiste wandelroutes langs de Grebbelinie verscheen eerst op Cultuur op reis.

De afgelopen honderd jaar groef de Eerste Nederlandse Cement Industrie (ENCI) een groot deel van de Sint-Pietersberg af voor mergelwinning. Nu de fabriek gesloten is, is de rust teruggekeerd in de groeve en rondom de fabrieksgebouwen. Je kunt er ook een kijkje nemen. Een wandelroute voert namelijk dwars door de groeve, met zicht op de voormalige fabriekspanden. En dat maakt de wandeling des te bijzonder.

Startpunt in Maastricht

Ik begin mijn wandeling bij mijn hotel in de wijk Wyck (een aanrader, trouwens!)*, vlak bij station Maastricht. De stad slaapt nog als ik de iconische Sint-Servaasbrug oversteek. Aan de overkant wandel ik het Stokstraatkwartier in – ooit een arme volkswijk, nu vol exclusieve winkels en statige gevels die verhalen fluisteren uit het verleden.

Ik neem een kijkje bij Hotel Derlon aan het Onze Lieve Vrouweplein. In het souterrain van dit hotel zijn indrukwekkende Romeinse opgravingen (gratis!) te zien. Via het schilderachtige Jekerkwartier laat ik de stad achter me. De smalle straatjes, het ruisen van het riviertje de Jeker en de geur van bloemen onderweg maken dat de overgang van stad naar natuur haast ongemerkt gaat.

Op naar de Sint-Pietersberg

Langzaam klim ik hoger. Voor mij ontvouwt zich een verrassend groen landschap. Links liggen wijngaarden op de hellingen, rechts het Jekerdal. Hier vergeet je bijna dat de binnenstad slechts een paar kilometer achter je ligt.

Op de top staat Fort Sint Pieter, gebouwd in 1702 om Maastricht te verdedigen tegen de Fransen. Maar ik houd mijn blik vooral gericht op wat nog komen gaat: de ENCI-groeve.

Eerste blik in de groeve

Na een laatste zigzagklim opent het landschap zich. Plots ligt de groeve voor me, immens en ruig. De zon weerkaatst op de wanden van mergel en maakt het uitzicht nog indrukwekkender. Ooit lag hier een ondiepe Krijtzee, miljoenen jaren geleden. De resten van vissen, zee-egels en zelfs mosasaurussen zijn nog altijd terug te vinden in de rotslagen.

Een smal pad voert me dieper de groeve in. Het voelt bijna buitenaards: felblauwe waterplassen, steile mergelwanden en her en der de industriële restanten van de cementfabriek – silo’s, transportbanden en het cementmolengebouw.

Koffie met uitzicht

Halverwege de route kan ik de verleiding niet weerstaan. Bij een kleine koffiebar bestel ik een cappuccino. Terwijl bloemen zachtjes wiegen in de wind, kijk ik uit over de groeve. Het is moeilijk voor te stellen dat hier ooit zware machines bulderden. Nu klinkt alleen het gefluit van vogels.

De klim naar de skywalk

Dan begint het echte werk: 215 treden omhoog. Stap voor stap klim ik langs de wand, tot ik het uitkijkplatform bereik. De skywalk steekt als een reusachtige arm uit boven de groeve. Vanaf hier zie ik het hele gebied: de fabriekspanden, de azuurblauwe waterplassen, de gelaagde rotswanden die miljoenen jaren geschiedenis blootleggen. De silo’s, het cementmolengebouw, de Grondstoffenhal met transportbanden en een kraan herinneren aan het industriële verleden, maar ik zie hoe de natuur langzaam het gebied weer overneemt. Het is ook het officiële eindpunt van het Pieterpad – een toepasselijk slotstuk.

Toekomst voor het erfgoed

Extra bijzonder is dat de fabriekspanden inmiddels zijn aangewezen als erfgoed: 5 rijksmonumenten en 18 gemeentelijke monumenten. De komende jaren krijgen ze een nieuwe bestemming, voor cultuur, horeca en misschien zelfs woningen. Zo blijft het erfgoed behouden en krijgt het een nieuwe functie. Dan kun je ook de voormalige fabriekspanden bezoeken. Voorlopig moet ik ze van buitenaf bewonderen, maar ik kan niet wachten om hier ooit een concert of expositie bij te wonen.

Terug naar Maastricht

Ik wandel verder door het Jekerdal, langs Buitengoed Slavante – een idyllisch plekje voor een pauze met uitzicht over de Maas en de wijngaarden. Uiteindelijk kom ik weer terug in Maastricht, waar een zonnig terras op me wacht.

Mijn hoofd zit vol indrukken: de geschiedenis van miljoenen jaren oud gesteente, de industriële erfenis van de ENCI en de onverwachte rust van de natuur die langzaam terrein wint. Deze wandeling over de Sint-Pietersberg en door de ENCI-groeve is een bijzondere mix van stad, natuur en erfgoed – en een absolute aanrader voor iedereen die Zuid-Limburg op z’n mooist wil ontdekken.

Praktisch: wandelen door de ENCI-groeve

In natuurgebied Sint-Pietersberg en de ENCI-groeve zijn verschillende uitgezette routes te volgen:

• Groene route – 4,4 km
• Gele route – 7,5 km
• Rode route – 10,3 km

• Tip: veel wandelaars lopen de route met de klok mee, maar ik vond het juist prettiger om de trap in de groeve te beklimmen in plaats van af te dalen – een stuk vriendelijker voor je knieën.
• Extra belevenis: Natuurmonumenten organiseert regelmatig excursies met een boswachter. Dan mag je op plekken komen die normaal gesloten zijn, zoals de afgesloten mergelgangen of de waterplassen.
• Startpunten: bij Station Maastricht (als je de stad in je route wilt meenemen) of bij de parkeerplaats van Fort Sint Pieter (als je direct de natuur in wilt).
• In het Natuurhistorisch Museum Maastricht zijn de fossielen te vinden van Mosasaurussen die in de ENCI-groeve gevonden zijn.
• In dit uitgebreide wandelverslag over de ENCI-groeve vind je het hele verhaal met meer details van de wandelroute en de mooiste uitzichtpunten onderweg.

Tips voor Maastricht

Maastricht zit vol verrassingen – deze plekken wil je niet missen.

• The Dutch: The Dutch Maastricht is een eigenzinnig designhotel in een statig herenhuis in de wijk Wyck. Andere aanraders zijn Kaboom Hotel, Hotel Au Quartier en W Y C K – E N D boutique hotel. Op een budget? Kijk dan eens naar de kamers van StayOkay*. Liever wat buiten de stad? Overnacht dan in een tiny house in het Belgisch-Limburgse groen.
• Avant Garden – Een echte hidden gem in Maastricht, waar je 100& plantaardig eet. Een heerlijke vegan pasta met truffel-roomsaus, een avocado burger of zelfs een plantaardige versie van het beroemde Maastrichtse zoervleisj. Ook voor cocktails ben je hier aan het juiste adres. Tip: de Pornstar Martini met passievrucht is verrukkelijk.
• Bistro Croquant – De naam zegt het al: hier eet je alles krokant. De kleine gerechtjes zijn ideaal om te delen óf gewoon lekker veel van te bestellen. Mijn favorieten? De huisgemaakte bloemkool-truffelbitterballen en de romige risotto met geroosterde groenten, gepofte tomaat en parmezaan. 
• Mr. Smith – Een geheime cocktailbar in de Maastrichtse Rechtstraat. Je moet ‘m wel weten te vinden: ter hoogte van huisnummer 55 zit een verborgen ingang. Druk op de bel met ‘Press for drinks’ – en als je geluk hebt, mag je binnen.
• Thiessen Wijnkoopers – Na al dat wandelen door het wijnlandschap krijg je vanzelf dorst. Thiessen is een eeuwenoude wijnhandel in hartje Maastricht waar je wijnproeverijen kunt boeken in de indrukwekkende wijnkelders of zelfs in de stadswijngaard. Vergeet vooral niet een paar flessen mee naar huis te nemen.

Goed om te weten: Dit artikel bevat affiliate links. Wanneer je een product koopt of boeking maakt via een van deze links, ontvangt Cultuur op Reis een kleine commissie zónder extra kosten voor jou.

Het bericht Wandelroute ENCI groeve Maastricht: wandelen langs industrieel erfgoed verscheen eerst op Cultuur op reis.